Het inwonersinitiatief is een uitwerking van artikel 150, derde lid, Gemeentewet. Hierin is bepaald dat de raad in een verordening regels moet stellen over de wijze waarop ingezetenen en maatschappelijke partijen gemeentelijke taken kunnen uitvoeren. Dit is geregeld in hoofdstuk 3 (artikelen 7 tot en met 10) van de Participatieverordening Midden-Delfland 2050. Deze vorm van participatie wordt ook aangeduid als overheids-participatie, uitdaagrecht of right to challenge. Onderscheidend beginsel bij deze vorm van samenwerking is dat het initiatief vanuit de samenleving komt. In de verordening (begripsomschrijving) is het inwonersinitiatief aangeduid als: ‘de mogelijkheid voor inwoners, ondernemers en/of maatschappelijke partijen om voorstellen te doen de feitelijke uitvoering van een gemeentelijke taak over te nemen’.
Naast de algemene wetgeving in de Gemeentewet is het overnemen van gemeentelijke taken ook al opgenomen in andere nationale wetgeving. Artikel 2.6.7 van de Wet maatschappelijke ondersteuning 2015 biedt de mogelijkheid bij AMvB het uitvoeren van taken van de gemeente over te nemen. Een vergelijkbare bepaling is bij amendement opgenomen in artikel 6, vijfde lid, van de Wet stelsel openbare bibliotheekvoorzieningen. Achterliggende gedachte is dat een inwonerscollectief een gemeentelijke bibliotheekvoorziening kunnen overnemen.
WAAROM ONDERSTEUNING VAN HET INWONERSINITIATIEF
Midden-Delfland kent een actieve samenleving waar sprake is van een stevige sociale cohesie. Inwonersinitiatieven zijn belangrijk omdat zij zorgen voor vitaliteit in de dorpen en het landschap en bijdragen aan het behoud van de sociale cohesie. Ondersteuning vloeit ook voort uit de ambities van inwoners uit de Toekomstvisie Midden-Delfland 2050. Het mogelijk maken om gemeentelijke taken over te nemen past ook goed bij Cittaslow; één van de uitgangspunten bij de oprichting van deze internationale vereniging was het tegengaan van de globalisering en de vraag meer eigenaarschap ‘terug te geven’ aan de samenleving.
LAAGDREMPELIG INDIENEN VOORSTELLEN
Het indienen van een voorstel kent voor een grote groep inwoners en organisaties een drempel. Wat wordt gevraagd, met wie moet ik contact opnemen, wat kan wel en wat kan niet? Met dit beleidskader is het streven deze drempel zo veel mogelijk te verlagen. Tegelijkertijd wordt het interne proces aangepast om te voorkomen dat het enthousiasme bij het initiatief wegvloeit. Voor het indienen van het voorstel is het ‘Aanvraagformulier inwonersinitiatief’ opgesteld. De voorwaarden uit de verordening zijn in dit formulier verwerkt als vragen. De beantwoording van de vragen ondersteunt de inwoners bij het nadenken welke elementen van belang zijn om een gemeentelijke taak over te nemen. Daarnaast biedt de beantwoording een goede basis om het (ambtelijk) gesprek te voeren over de mogelijkheid te komen tot een duurzame samenwerking met het inwonerscollectief.
Het formulier is digitaal beschikbaar en kan dan ook digitaal worden ingediend. Voor de ontvangst is een vast contactpersoon aanwezig. Deze zorgt ervoor dat het na het indienen binnen drie weken in het Directieteam wordt besproken. Dit is wenselijk doordat de meeste maatschappelijke initiatieven een relatie hebben met meerdere beleidsvelden. Door vanuit de directie direct één coördinerend contactpersoon aan te wijzen, wordt voorkomen dat de inwoner met meerdere medewerkers contact moet hebben.
BEOORDELING INWONERSINITIATIEF
In artikel 9 van de verordening zijn algemene criteria opgenomen wanneer een verzoek toegewezen kan worden. Een uitwerking in detail is niet wenselijk en praktisch lastig. Verwachting is dat ieder voorstel van inwoners vraagt om maatwerk. Met het vastleggen van uitputtende criteria worden mogelijke maatschappelijke initiatieven al in de kiem gesmoord. Ervaring met eerdere verzoeken laat zien dat ieder initiatief net iets anders is.
Maatwerk houdt in dat per initiatief randvoorwaarden worden gesteld en ondersteuning geboden wordt om het voorstel uit te werken in een uitvoeringsplan. Basisvoorwaarde voor het in behandeling nemen is dat realisatie en uitvoering van het initiatief structureel gewaarborgd zijn, met een betere kwaliteit en/of lagere kosten. Voorstellen worden met een positieve en open houding beoordeeld. Hierbij gelden de uitgangspunten van de Dienstverleningsvisie 2023-2033. Deze is kort samengevat in de belofte: In de gemeente Midden-Delfland voel jij je begrepen, geholpen, betrokken en thuis. Daar zorgen we voor door oprechte belangstelling te tonen en deskundig, gedreven en naarde bedoeling te handelen.
BESLUITVORMING INWONERSINITIATIEF
Indieners van het verzoek kunnen aangeven welke rol van de gemeente verwacht wordt. Bij de beoordeling hebben de bestuursorganen een eigen verantwoordelijkheid welke rol ingenomen wordt. Dit kan globaal zijn:
Stimuleren: de wens de gemeentelijke taak over te nemen of het project uit te voeren wordt ondersteund. Het uitwerken en de realisatie wordt overgelaten aan de initiatiefnemers. De begeleiding bestaat uit het informeren over noodzakelijke randvoorwaarden en overdragen van kennis. Bijvoorbeeld; buurtpreventie, energiecoöperatie.
Faciliteren: overname van de gemeentelijke taak of uitvoeren van het project heeft een maatschappelijke meerwaarde. De gemeente stelt incidenteel of structureel faciliteiten beschikbaar om realisatie mogelijk te maken. Dit kan gaan om budgetten, fysieke middelen (beplanting, straatmeubilair) en/of ambtelijke ondersteuning in de vorm van kennisoverdracht.
Regisseren: de maatschappelijke betrokkenheid bij het overnemen van een gemeentelijke taak of uitvoeren van het project is van meerwaarde. Tegelijkertijd zijn op de taak of het project landelijke richtlijnen van toepassing of zijn relevante dwarsverbanden met andere taken aanwezig. In die situatie voert de gemeente de regie bij het onderzoek naar overname en worden die onderwerpen meegenomen bij het maken van afspraken bij overname.
Bij het instemmen van het voorstel kan sprake zijn van verschillende mogelijkheden:
Realiseren: in bestuurskundige zin wordt het gemeentelijke beleid of de regelgeving aangepast. In praktische zin houdt dit in dat fysieke maatregelen worden uitgevoerd. Voorbeeld is het met een wijkvereniging realiseren van geveltuintjes of boomkruinen.
Overdragen: de (groep van) initiatiefnemer neemt de taak over van de gemeente. Een voorbeeld kan zijn het inrichten en onderhouden van de openbare ruimte, exploitatie van een gemeentelijk gebouw (De Dorpshoeve).
Zelfbeheer: de (groep van) initiatienemer(s) gaat zelfstandig de taak of het project realiseren. Voorbeelden hiervan zijn de uitvoering van het ligplaatsenbeleid (WSV Schipluiden), dierenwei, pluktuin of voedselbos.
Met de (groep van) inwoner(s) worden bij toekenning van het voorstel afspraken gemaakt. Dit is ook noodzakelijk, omdat formeel sprake blijft van een bestuurlijke en in sommige situaties ook een juridische verantwoordelijkheid. In artikel 10 zijn de onderwerpen genoemd waar die afspraken betrekking op hebben. Het gaat daarbij dan om het proces, het gewenste resultaat, de looptijd, de uitvoering en financiën. Tevens worden afspraken gemaakt wat te doen bij niet nakomen van de afspraken, bij het (tussentijds) beëindigen van het project of taak. Evaluatie is ook onderdeel van de afspraken, waarbij met name aandacht wenselijk is voor tussentijds overleg over de voortgang en eventuele aanpassingen die wenselijk zijn op basis van praktijkervaringen.
Andere optie is het overdragen van taken. De (groep van) initiatiefnemers neemt deze taak over. Een voorbeeld kan zijn het inrichten en onderhouden van delen van de openbare ruimte. Bij afwijzing van het voorstel staat meestal geen formele rechtsgang open voor de initiatiefnemer. Hiervoor moet sprake zijn van een beschikking in de zin van de Algemene wet bestuursrecht. Dat zal bij de meeste voorstellen niet aan de orde zijn. Op basis van de concrete situatie kan de bezwaarschriftencommissie de ontvankelijkheid beoordelen en het bestuursorgaan op basis van het advies van de bezwaarschriftencommissie een besluit nemen. In de praktijk zal bij het niet accepteren van de afwijzing meer gebruik worden gemaakt van de bestuurlijke lijn door in gesprek te gaan met collegeleden en/of raadsleden of maakt de gemeenteraad gebruik van één van zijn instrumenten op basis van de Gemeentewet en het reglement van orde.
We gebruiken noodzakelijke cookies voor je account en beveiliging. Voor anonieme gebruiksstatistieken (Google Analytics) vragen we je toestemming. Meer over cookies