Bij actief grondbeleid verwerft de gemeente gronden, maakt deze bouw – en woonrijp en geeft deze gronden daarna weer uit aan derden. De gemeente stelt het omgevingsplan op en zorgt tevens voor de aanleg van wegen, riolering, groenvoorzieningen e.d. Een belangrijk kenmerk is dat de gemeente de ontwikkeling en verkoop van bouwrijpe gronden voor eigen rekening en risico uitvoert.
De gemeente stelt bij actief grondbeleid een grondexploitatie op. Dit is een raming van kosten en opbrengsten van de gebiedsontwikkeling in de tijd. Een grondexploitatie-berekening (afgekort als grex) is van belang voor het beoordelen van de haalbaarheid, voor risicobeheersing en scenarioanalyse en budgetbeheersing. In de nota Meerjaren Perspectief Grondexploitaties wordt jaarlijks een totaalbeeld geschetst van de financiële aspecten van alle geopende grondexploitaties gezamenlijk.
De voordelen van actief grondbeleid zijn:
maximale zeggenschap en regie op het te ontwikkelen gebied, doordat de gemeente de gronden in eigendom heeft;
de mogelijkheid om een financieel positief resultaat te behalen (verdienend vermogen van de exploitatie), via de gronduitgifteprijzen;
tegengaan van grondspeculatie.
De nadelen van actief grondbeleid zijn:
Actief grondbeleid brengt financiële risico’s met zich mee o.a.:
tegenvallers in de ontwikkeling van het gebied, bijvoorbeeld hogere kosten voor de aanleg van infrastructuur of hogere verwervingskosten komen volledig voor rekening van de gemeente;
bij economisch minder goede tijden, worden bouwrijpe kavels niet of minder snel verkocht waardoor de (rente)kosten toenemen en de opbrengsten minder zijn of uitblijven.
Bij actief grondbeleid beschikt de gemeente over de volgende instrumenten:
• het voorkeursrecht;
• strategische grondverwerving;
• minnelijke grondverwerving;
• onteigening;
• tijdelijke verhuur – of pacht;
• gronduitgifte;
• grondprijsbeleid.