Bijlage 4: Kadernota gezonde leefomgeving

Impactanalyse Kadernota Gezonde Leefomgeving – Gemeente Assen

Inleiding

Milieubeleid is belangrijk om onze leefomgeving schoon en gezond te houden en om duurzaam met natuur om te gaan. Beleidskeuzes hebben vaak gevolgen op verschillende terreinen: van milieu en economie tot de kwaliteit van onze leefomgeving. Daarom is het nodig om vooraf goed te kijken wat de effecten zijn.

Een impactanalyse helpt om kansen en risico’s inzichtelijk te maken. Zo wordt duidelijk in hoeverre beleid bijdraagt aan doelen als minder uitstoot, minder geluidsoverlast en bescherming van natuur. Ook wordt zichtbaar welke andere effecten ontstaan en hoe we die kunnen beperken.

Met deze analyse zorgen we voor transparantie en een stevige onderbouwing van het milieubeleid.

Samenvatting

Kosten:

• - Investeringen in monitoring (lucht, water, bodem, geluid, etc.)
• - Aanpassing van infrastructuur (bijv. geluidswerende maatregelen, duurzame mobiliteit)
• - Handhaving en vergunningverlening
• - Subsidies voor duurzame maatregelen (zoals isolatie, zonnepanelen)

Baten:

• - Gezondheidswinst (minder ziektelast, lagere zorgkosten)
• - Verhoogde kwaliteit van de leefomgeving en aantrekkelijkheid van Assen als woon- en werkstad
• - Vermeden milieuschade en herstelkosten
• - Versterking van biodiversiteit en klimaatadaptatie
• - Economische kansen door innovatie en duurzame bedrijvigheid

Indirecte baten:

• - Versterking van de regionale economie door duurzame investeringen
• - Verhoogde participatie en betrokkenheid van inwoners en bedrijven

Conclusie: De baten zijn vooral maatschappelijk en ecologisch, met lange termijn voordelen.

Kosten voor de gemeente

• - Uitvoering van monitoring en participatie (enquête, meten, data inkopen, snuffelfietsenproject)
• - Opstellen van omgevingsprogramma’s en omgevingsplan
• - Communicatiecampagnes en educatie
• - Handhaving en vergunningverlening
• - Samenwerking met partners (GGD, Omgevingsdienst, Waterschappen)

Dekking:

• - Gemeentelijke begroting (mogelijk via programma’s zoals PWR, mobiliteitsvisie)
• - Provinciale en landelijke subsidies (bijv. Schone Lucht Akkoord)
• - Europese fondsen (bijv. via SDG’s en Kaderrichtlijn Water)
• - Mogelijke bijdragen van bedrijven (bijvoorbeeld via het ‘vervuiler betaalt’-principe)

Gevolgen voor bedrijven en burgers

Voor bedrijven:

• - Positief: kansen voor duurzame innovatie, samenwerking, en profilering
• - Negatief: mogelijk hogere kosten door strengere milieunormen (geluid, geur, ZZS)
• - Administratieve lasten: vergunningaanvragen, monitoringverplichtingen
• - Concurrentiepositie: afhankelijk van mate van maatwerk en versoepeling in werkgebieden

Voor burgers:

• - Positief: betere luchtkwaliteit, minder geluidsoverlast, gezondere leefomgeving
• - Negatief: beperkingen bij woningbouw nabij risicogebieden, kosten voor aanpassingen (bijv. warmtepompen)
• - Koopkracht: indirecte effecten via energie- en woonlasten
• - Participatie: inwoners zijn actief betrokken via enquêtes en panels

Hierbij is de balans tussen kwaliteit van de leefomgeving en economische vitaliteit belangrijk.

Macro-economische effecten

Hoewel niet expliciet benoemd, zijn er potentiële macro-economische effecten:

• - Regionale economische groei: door investeringen in duurzame infrastructuur en bedrijvigheid
• - Werkgelegenheid: in de sectoren milieu, energie, mobiliteit, bouw en advies
• - Inflatie: mogelijk lichte stijging door hogere kosten voor bedrijven en burgers
• - Ruimtelijke economie: versterking van de aantrekkelijkheid van Assen als woon- en vestigingslocatie
• - Langetermijneffecten: betere volksgezondheid en lagere zorgkosten kunnen macro-economisch positief uitwerken

Conclusie: De nota draagt bij aan duurzame economische ontwikkeling, maar een macro-economische analyse kan dit verder onderbouwen.

Aanbeveling

Voor de volgende fase (omgevingsprogramma’s en omgevingsplan) is het aan te raden om:

• - Budgettaire impact en dekking expliciet te maken
• - Effecten op bedrijven en burgers te kwantificeren

NB: Een verplichte OER (omgevingseffect rapportage) bij het opstellen van de Omgevingsvisie of een MER (milieueffectrapportage) bij toekomstige omgevingsprogramma’s zorgt ook voor een beter beeld van de impact van milieubeleid.

In cijfers

Een indicatie van de financiële kosten naast de maatschappelijke en economische baten (gezondheid, leefbaarheid, juridische zekerheid, draagvlak).

Kostenindicatie:

Gemeente (70.000 inwoners)

• - Milieueffectrapportage (MER)
• - Motivatie: Een MER is noodzakelijk en juridisch verplicht om de milieugevolgen van beleidskeuzes en uitvoeringsmaatregelen transparant te maken en juridisch te onderbouwen.
• - Activiteiten:
• - Uitbesteding onderzoek naar externe bureaus (scenario-analyse, effectbeoordeling).
• - Interne coördinatie en afstemming met stakeholders.
• - Kostenindicatie:
• - Adviesbureau: € 150.000 – € 200.000
• - Gemeentelijke inzet (ca. 0,2 fte gedurende 1 jaar): € 15.000

Totaal MER: € 165.000 – € 215.000

• - Monitoring (2-jaarlijkse enquête)
• - Motivatie: Regelmatige peiling van beleving en tevredenheid inwoners over leefomgeving en milieubeleid geeft input voor bijsturing.
• - Activiteiten:
• - Opzet en uitvoering representatieve enquête (ongeveer 1.000 – 1.500 respondenten).
• - Analyse en rapportage.
• - Kostenindicatie per cyclus (2 jaar):
• - Uitvoering enquête door onderzoeksbureau: € 25.000
• - Gemeentelijke inzet (analyse, communicatie, coördinatie): € 7.500

Totaal enquête per cyclus: € 32.500

• - Fysieke metingen leefomgeving
• - Luchtkwaliteit
• - Meetstations en periodieke metingen (NO₂, PM₁₀, PM₂.₅).
• - Jaarlijkse meetcampagne en dataverwerking.
• - Kosten: € 40.000 per jaar
• - Geluid
• - Geluidsmetingen langs hoofdwegen en drukke punten.
• - Kosten: € 30.000 per jaar
• - Zeer Zorgwekkende Stoffen (ZZS)
• - Metingen water- en bodemkwaliteit (PFAS, zware metalen).
• - Kosten: € 25.000 per jaar

Totaal fysieke metingen: ca. € 95.000 per jaar

• - Verkeersmodel (lucht & geluid)
• - Motivatie: Een verkeersmodel is essentieel om scenario’s door te rekenen en effecten van maatregelen op luchtkwaliteit en geluid te voorspellen.
• - Activiteiten:
• - Inrichting verkeersmodel (basis + milieumodules).
• - Validatie en kalibratie met lokale data.
• - Kostenindicatie:
• - Eenmalige opzet: € 200.000 – € 250.000
• - Jaarlijks onderhoud/licenties: € 25.000
• - Personeelsuren gemeente
• - Motivatie: Voor coördinatie, bestuurlijke afstemming, communicatie en beleidsopvolging.
• - Inzet:
• - Projectleider milieubeleid: 0,5 fte (ca. € 45.000/jaar)
• - Beleidsmedewerker ondersteuning: 0,3 fte (ca. € 25.000/jaar)

Totaal interne inzet: € 70.000/jaar

• - Inhuur adviesbureau (uitvoeringsprogramma & implementatie)
• - Motivatie: Voor specialistische kennis en ondersteuning bij implementatie.
• - Activiteiten: opstellen uitvoeringsprogramma, ondersteunen bij aanbestedingen en implementatie, borging in beleidscyclus.
• - Kostenindicatie: € 100.000 – € 150.000 (eenmalig in eerste twee jaar)

Samenvattend overzicht kosten (indicatief)

Baten: maatschappelijk en economisch

Gezondheid en leefbaarheid

• - Verminderde gezondheidskosten:
• - Door betere luchtkwaliteit (vermindering fijnstof, NO₂) en minder geluidsoverlast neemt de ziektelast af.
• - Literatuur (RIVM, WHO) geeft aan dat reductie van luchtvervuiling met 5–10% kan leiden tot 1–2% minder chronische ziekten (astma, hart- en vaatziekten). (https://www.rivm.nl/lucht/effecten-luchtkwaliteit-op-gezondheid/gezondheidswinst-gemeente-provincie)
• - Voor 70.000 inwoners komt dit neer op vermeden maatschappelijke zorgkosten van ca. € 400.000 – € 800.000 per jaar.

(Berekening: Nederland (2019) had 17,34 miljoen inwoners, kosten van hart- en vaatziekten waren 6,8 miljard, kosten voor ziekten aan ademhalingswegen waren 3,3 miljard. Totaal is dat 10,1 miljard per jaar. Het bedrag van 10,1 miljard gedeeld door 17,34 miljoen = ongeveer 582 euro per inwoner. Voor 70.000 inwoners zijn de kosten gemiddeld 40,74 miljoen. Als er 1% minder chronische ziekten zijn is dat een besparing van € 407.400 euro per jaar. Bron: https://www.vzinfo.nl/kosten-van-ziekten/samenvatting)

Woningwaarde & aantrekkelijkheid gemeente

• - Schone en stille woonomgeving verhoogt woningwaarde en vestigingsklimaat.
• - Verbetering van milieufactoren in de leefomgeving kan woningprijzen met 1–3% kan verhogen. (https://esb.nu/stilte-heeft-zijn-prijs, https://omgevingsweb.nl/publicaties/waarderen-huizenkopers-milieufactoren-in-hun-omgeving)
• - Bij een gemiddelde woningwaarde (Assen in cijfers jaar) van € 361.000 en ca. 33.000 woningen in de gemeente geeft dit een potentieel waarde-effect van € 119 miljoen (gerekend met 1% waarde verhoging).

Juridische en beleidsmatige zekerheid

• - MER en verkeersmodel maken beleid juridisch robuust en verkleinen kans op vertraging of beroepsprocedures.
• - Vermeden juridische kosten en vertraging: indicatief € 50.000 – € 100.000 per jaar.

Draagvlak en beleidsrendement

• - Monitoring en participatie vergroten maatschappelijk draagvlak en zorgen voor effectiever beleid.
• - Waarde lastig in geld uit te drukken, maar uit praktijkonderzoek blijkt dat beleid met breed draagvlak 20–30% hogere kans op succesvolle uitvoering heeft en daardoor efficiëntere besteding van publieke middelen.