De actiepunten zijn in het algemeen beschreven in het beleidsdocument. De daadwerkelijke actiepunten voor de komende periode zijn per hoofdstuk opgesomd in dit overzicht.

Onderstreepte actiepunten worden onderschreven of zijn aangedragen door erfgoedinstanties, als inspraak op de actualisatie van het erfgoedbeleid. Sommige punten komen terug in meerdere hoofdstukken, maar vanuit een andere invalshoek. De actiepunten komen voort uit de hoofdstukken 2 tot en met 6 en uit hoofdstuk 8.

Hoofdstuk 2 Erfgoed is overal om ons heen

  • - We behouden het erfgoed en bewaken de kwaliteit van de leefomgeving met het oog op een gunstig woon- en vestigingsklimaat, aantrekkingskracht voor bezoekers en het behoud van de karakteristiek en identiteit van de gemeente.
  • - We borgen erfgoed als integraal onderdeel bij ruimtelijke ontwikkeling
  • - We maken een gebiedsbiografie (historische levensloop) van het gehele grondgebied.
  • - We zetten nieuwe maatregelen in vanwege klimaatverandering en voor verduurzaming met behoud van cultuurhistorische waarden
  • - We leveren met het gebouwd en landschappelijk erfgoed een bijdrage aan duurzame instandhouding van de biodiversiteit zoals de grutto, kerkuil, boerenzwaluw, vleermuis
  • - We stimuleren met subsidie de mix van culturele activiteiten en uitingen met een erfgoedelement.
  • - We inventariseren en digitaliseren, om erfgoed vast te leggen voor de toekomst en maken de kennis laagdrempelig raadpleegbaar op verschillende manieren. Zowel voor het tastbare als het immateriële erfgoed.
  • - We stimuleren maatschappelijke betrokkenheid en samenwerking door kennis te delen, inwoners en ondernemers te betrekken. Zo verbreden we het draagvlak.
  • - We borgen het luiden van losstaande klokken en losstaande carillons in de Verordening Fysieke Leefomgeving. Aansluitend bij bestaande regels voor het luiden van kerkklokken als religieuze uiting en het automatisch laten afspelen of live bespelen van carillons.

Hoofdstuk 3 Erfgoed in de wet

  • - We anticiperen op een eventuele inwerkingtreding van de Wet kwaliteitsborging voor monumenten
  • - We anticiperen op eventuele veranderingen in wetgeving voor monumenten en verduurzaming (zoals verplichte energielabels, aardgasvrij en energietransitie)
  • - We harmoniseren de onderverdeling in categorieën (categorie 1 t/m 3) van gemeentelijke monumenten in de voormalige gemeente Graft-De Rijp voor de transitie naar het Omgevingsplan.
  • - We maken de omgevingsplanteksten uniform
  • - We bereiden het opnemen van bouwhistorie in het Omgevingsplan voor
  • - We bereiden het opnemen van stolpboerderijen met een hoge cultuurhistorische waarde in het Omgevingsplan voor
  • - We onderzoeken de mogelijkheden voor een passende bescherming, waaronder het aanwijzen van monumenten en stolpboerderijen met een hoge cultuurhistorische waarde
  • - We onderzoeken de mogelijkheid voor het implementeren van de stolpenrichtlijnen van de provincie Noord-Holland
  • - We onderzoeken de mogelijkheden voor planologische verruiming voor het splitsen van stolpen en bijgebouwen
  • - We actualiseren het Ervenhandboek voor de inrichting van (historische) agrarische erven
  • - We wijzen aan, en evalueren de regelgeving voor beeldbepalende panden en dubbelbestemming cultuurhistorie. We actualiseren en passen de regelgeving aan, indien dit nodig is.

    We onderzoeken daarbij de haalbaarheid van een sloopvergunningstelsel

  • - We zorgen dat de subsidieregeling voor onderhoud aan monumenten en beeldbepalende panden blijft aansluiten bij de praktijk
  • - We voldoen aan de wettelijke zorgplicht voor het behoud van cultureel erfgoed, zoals staat in artikel 5.130 Besluit kwaliteit leefomgeving
  • - We zoeken van een passende beschermingsvorm voor te behouden erfgoed
  • - We inventariseren en analyseren van de aanwezige en te verwachten cultureel erfgoed zoals staat in artikel 5.130 Besluit kwaliteit Leefomgeving (Bkl) met een gebiedsbiografie
  • - We onderzoeken de mogelijkheden tot het beschermen en versterken van de omgeving van cultureel erfgoed met het oog op het functioneren, de belevingswaarde en de presentatiewaarde in de omgeving
  • - We voorkomen binnen de mogelijkheden van de wettelijke kaders dat activiteiten in de omgeving van (rijks)monumenten het monument ontsieren of beschadigen. (Volgens art 5.130 Besluit kwaliteit leefomgeving)
  • - We onderzoeken hoe en hoever de invloedssfeer van monumenten kan worden bepaald, zoals zichtlijnen, belevingswaarde en molenbiotoop. Met het oog op het beschermen, verbeteren en functioneren van het erfgoed
  • - We dragen zorg voor de bescherming van de molenbiotoop van alle molens op een eenduidige wijze
  • - We onderzoeken de mogelijkheid om welstand- en gebruiksregels op te nemen voor omgevingsplanactiviteiten in de nabijheid van monumenten
  • - We merken bij monumenten in het omgevingsplan het gehele kadastrale perceel aan als beschermd (in plaats van alleen het hoofdgebouw)

Hoofdstuk 4 Archeologie. Een bodem vol verhalen

  • - We beschermen archeologische waarden, in situ of ex situ, op basis van een zorgvuldige en proportionele belangenafweging volgens de wettelijke kaders
  • - We houden de archeologische verwachtingskaart actueel. We wijzen archeologische aandachtsgebieden aan en verwerken de verwachtingskaart in het omgevingsplan
  • - We verwerken de archeologische verwachtingskaart in het omgevingsplan
  • - We stellen een integrale onderzoeksagenda op met een publieksagenda in samenhang met bouwhistorie en de landelijke agenda’s
  • - We behouden en behalen de juiste certificering om professionele normen te garanderen
  • - We verkennen een proportionele voorziening voor situaties met onevenredige archeologiekosten; nadere uitwerking en besluitvorming volgen separaat.
  • - We doen actief archeologisch onderzoek bij bodemverstoringen als gevolg van de energietransitie, met name bij vloerisolatie, warmtenet en energietracés
  • - We spelen in op verandering van bodemgesteldheid door klimaatadaptatie
  • - We hanteren de principes van water- en bodem sturende ontwikkeling
  • - We adviseren pro-actief aan de hand van de archeologische verwachtingskaart
  • - We borgen duurzaam vondsten en opgravingen door digitalisatie en registratie. En we implementeren hiervoor een nieuw collectiebeheersysteem
  • - We zetten moderne onderzoekstechnieken in om impact van de bodem te minimaliseren
  • - We brengen kennis samen uit archeologisch, bouwhistorisch, historisch, landschappelijk en geologisch onderzoek
  • - We gebruiken digitale middelen om opgravingen, vondsten en onderzoek zichtbaar en publiekelijk beschikbaar te maken
  • - We doen aan actieve publieksvoorlichting en educatie via onder meer publieksactiviteiten tijdens opgravingen, educatieve programma’s voor scholen, publicaties, lezingen, rondleidingen en tentoonstellingen
  • - We werken samen met vrijwilligers, amateurarcheologen en erfgoedorganisaties, in lijn met een participatieve benadering van erfgoedzorg

Hoofdstuk 5 Bouwhistorie. De onderste steen boven

  • - We verankeren bouwhistorie in het Omgevingsplan, zodat bouwhistorische waarden standaard worden meegewogen bij planvorming, vergunningen en initiatieven in de fysieke leefomgeving
  • - We werken volgens de landelijke richtlijnen voor het uitvoeren en beoordelen van bouwhistorisch onderzoek, zodat initiatiefnemers, eigenaren en adviesorganen helderheid hebben over de verwachtingen, diepgang en kwaliteitscriteria
  • - We verkennen of een bouwhistorische onderlegger (zoals een bouwhistorische waardekaart) kan worden ontwikkeld voor gebieden met veel cultuurhistorische samenhang of transformatieopgaven. Op deze wijze is snel en eenvoudig inzichtelijk of er bij ontwikkelingen rekening gehouden moet worden met bouwhistorische waarden
  • - We zorgen voor actuele kennis binnen de gemeentelijke organisatie, zodat bouwhistorie effectief kan worden meegenomen in ruimtelijke afwegingen, vooroverleg en vergunningverlening, advisering en vergunningverlening
  • - We stellen een bouwhistorische waarde- en verwachtingskaart op, die inzicht geeft in waardevolle structuren en (potentieel aanwezige) erfgoedwaarden
  • - We stellen een onderzoeksagenda op en vervolgens het uitvoeren van onderzoek ten behoeve van deze agenda, om lacunes in kennis gericht aan te vullen
  • - We onderzoeken hoe bouwhistorische informatie het beste toegankelijk en toepasbaar kan worden gemaakt, onder andere via bestaande databanken, waardekaarten, onderzoeksrapporten en moderne, digitale technieken
  • - We zetten bouwhistorisch onderzoek in om leemtes in lokale, regionale en nationale kennis aan te vullen, zodat het gebouwde erfgoed, het verhaal en de identiteit van de gemeente behouden en liefst versterkt worden
  • - We stimuleren het laten uitvoeren van bouwhistorisch onderzoek zodat het inspiratie en kansen biedt bij planvorming en ontwerp. Zo dragen nieuwe ontwikkelingen positief bij aan de identiteit en gelaagdheid van de gemeente
  • - We stimuleren dat bouwhistorische kennis wordt gedeeld met eigenaren, ontwerpers, ontwikkelaars en inwoners om bewustwording, zorgvuldigheid en draagvlak te vergroten
  • - We doen bouwhistorisch onderzoek met waardestelling, als basis voor vergunningverlening van (potentieel) erfgoed
  • - We documenteren bouwhistorische waarden bij bouwactiviteiten, indien verlies van deze waarden na zorgvuldige afweging niet zijn te voorkomen
  • - We voeren onderzoek uit van monumentaal vastgoed in gemeente bezit, zodat de gemeente haar voorbeeldrol kan vervullen
  • - We schrijven bouwhistorisch onderzoek voor bij ingrijpende omgevingsplanactiviteiten
  • - We stellen subsidie beschikbaar voor bouwhistorisch onderzoek bij restauratie, renovatie en sloop van waardevol erfgoed
  • - We communiceren actief bouwhistorische vondsten en verhalen
  • - We stellen een integrale onderzoeksagenda op, inclusief een publieksagenda en in afstemming met archeologie en landelijke agenda’s
  • - We onderzoeken en beoordelen volgens de landelijke ERM-richtlijnen
  • - We dragen bij aan landelijke activiteiten en kennnisontwikkeling van gemeentelijke bouwhistorici
  • - We stellen bouwhistorische documentatie verplicht bij de sloop van waardevol erfgoed, waaronder stolpboerderijen
  • - We zetten digitale middelen in om vondsten en onderzoeken zichtbaar en toegankelijk te maken
  • - We gebruiken moderne onderzoekstechnieken om impact van het fysieke onderzoek te minimaliseren
  • - We werken samen met interne en externe specialisten, zoals archeologen, historisch geografen, kleur- en materiaalspecialisten en dendrochronologen
  • - We ontsluiten bouwhistorische informatie en de verwachtingskaart via GIS-kaartlagen
  • - We laten bouwhistorisch onderzoek publiceren in de Europese database DANS
  • - We registreren vondsten in het gemeentelijke collectiebeheersysteem, zodat kennis duurzaam bewaard blijft

Hoofdstuk 6 Erfgoed boven de grond. Gemaakt voor de toekomst

  • - We zetten in op het behoud of versterken van collectieve samenhang in historische beeldkwaliteit en ensembles bij ruimtelijke ontwikkelingen
  • - We maken het aanvragen van de monumentenstatus beter toegankelijk
  • - We zetten in op het weerbaar maken van erfgoed, met het oog op klimaatverandering, (oorlogs)dreiging, verzakkingen en ontsiering
  • - We inventariseren en waarderen onderbelicht en bijzonder erfgoed, waaronder (cultuur)landschappelijk, naoorlogse periode, post65 en sociale woningbouw (volkshuisvesting 1890-1990), en bepalen de beste vorm van bescherming
  • - We stellen een gebiedsbiografie op voor het hele gemeentelijk grondgebied. Onder meer voor het in kaart brengen van cultuurhistorische waarden, vooruitlopend op nieuwe ruimtelijke ontwikkelingen
  • - We adviseren en beoordelen bouwplannen volgens de landelijke richtlijnen van de stichting Erkende Restauratiekwaliteit Monumentenzorg (ERM)
  • - We gebruiken digitale middelen om cultureel erfgoed veilig te stellen.
  • - We geven aandacht aan behoud van gebouwgebonden kunst. We inventariseren gebouwgebonden kunst in bezit van de gemeente en behouden deze op de oorspronkelijke locatie. Als dat niet kan, wordt er pro-actief bemiddeld voor een nieuwe locatie die passend is bij het onderwerp van het kunstwerk. We doen dit samen met de gemeentelijke vakgroepen Cultuur en Vastgoed
  • - We zetten moderne onderzoekstechnieken in voor technisch onderzoek en inspecties. We verkorten hiermee de onderzoeksperiode in het voordeel van de monumenteneigenaar
  • - We zijn onderdeel van kennisnetwerken op landelijk en regionaal niveau zoals Federatie Grote Monumentengemeenten (FGM) en Steunpunt Cultureel Erfgoed Noord-Holland
  • - We onderzoeken hoe we reconstructie van historische (winkel)puien kunnen stimuleren.

    In 2026 en 2027 biedt de gemeente een subsidie voor gevelrenovatie van bedrijven in het kernwinkelgebied in de binnenstad.

  • - We inventariseren en waarderen historische stolpboerderijen volgens Noord-Hollandse waarderingskaart voor stolpboerderijen.
  • - We onderzoeken hoe historische stolpen die niet zijn beschermd als monument voor de lange termijn behouden kunnen blijven.
  • - We adviseren eigenaren van stolpen over de technische nadelen van overisolatie
  • - We wijzen gemeentelijke monumenten aan, waaronder historische stolpen in de voormalige gemeente Schermer.
  • - We maken bewuste keuzes bij herinrichting van historisch groen. En benutten kansen op het versterken van de beleving ervan, met bijvoorbeeld routes, verhalen en kennisdeling.
  • - We gebruiken digitale middelen om cultureel erfgoed veilig te stellen. En zichtbaar en beschikbaar te maken voor publiek.
  • - We blijven toezicht houden bij monumenten en handhaven indien nodig
  • - We ondersteunen eigenaren bij onderhoud, restauratie, verbouw en herbestemming met integraal vooroverleg en advies via de intaketafel.
  • - We stimuleren passende herbestemming en houden rekening met het aanpassingsvermogen van historische gebouwen en structuren. Bij de herbestemming van religieus erfgoed werken we volgens de Kerkenvisie. We zetten in op behoud van niet-beschermde en beschermde cultuurhistorisch waardevolle kerkinterieurs waar dat mogelijk is.
  • - We ondersteunen monumenteigenaren met subsidie en maatwerkadvies bij verduurzamen
  • - We stimuleren herstel van historische (winkel)puien, onder meer door een tijdelijke subsidieregeling gevelrenovatie in 2026–2027.
  • - We stimuleren circulair bouwen door goed onderhoud, repareren, reconstrueren en herbestemmen. Dit verlengt de levensduur van het gebouwd erfgoed en beperkt en minimaliseert de vraag naar nieuwe grondstoffen en reduceert afval.
  • - We stimuleren monumentvriendelijke producten, zoals achterzetramen, speciaal dun isolatieglas en bio-based isolatie.
  • - We dragen bij aan de gemeentelijke doelstellingen zoals de Agenda Duurzaam Alkmaar en de Omgevingsvisie 2040.

Hoofdstuk 7 Erfgoed is voor iedereen

  • - We promoten het erfgoed via de gemeentelijke erfgoed-communicatiekanalen. En we zetten in op het beter bereiken van een jongere doelgroep (momenteel vooral 50-plus)
  • - We betrekken jongeren actief, onder meer in samenwerking met Hogeschool Inholland, door praktijkstages en met plaats voor werkstudenten
  • - We organiseren Open Monumentendag inclusief, voor iedereen
  • - We blijven de subsidieregelingen onder de aandacht brengen
  • - We promoten het kosteloos gebruik van de Erfgoedagenda
  • - We zetten erfgoed in als participatiethema bij ruimtelijke ontwikkelingen
  • - We zoeken samenwerking op met organisaties in buurgemeenten omdat de geschiedeins niet ophoudt bij de gemeentegrens
  • - We spelen in op de uitkomsten van onderzoeken over de rol van erfgoed onder inwoners en ondernemers uit 2025
  • - We onderzoeken de mogelijkheid voor een algemene website over de historie van de gemeente Alkmaar, samen met het Regionaal Archief Alkmaar, Het Museum in ’t Houten Huis en Stedelijk Museum Alkmaar. Onder meer volgens de uitkomsten van een inwonersonderzoek in 2025
  • - We voeren het erfgoedbeleid uit volgens de strategie van Hart van Noord-Holland: Authentiek, Aantrekkelijk en Ambitieus.