De raad heeft kenbaar gemaakt het beleid, inzet en aanwending van reserves en voorzieningen en de normering van het weerstandsvermogen periodiek te willen herijken. Dit is geformaliseerd in de Financiële verordening gemeente Heemskerk 2022, artikel 9, lid 1 waarin is bepaald om de Nota Reserves, voorzieningen en weerstandsvermogen tenminste eenmaal in de vier jaar te actualiseren.
Bij de laatste actualisatie zijn in de vergadering van de Commissie ABF van 6 oktober 2020 aan de hand van de discussienota ‘Weerstandsvermogen en reserves & voorzieningen’ de volgende aspecten bediscussieerd:
Financieringsfunctie van reserves (dekken van structurele lasten vanuit reserves).
Rentetoerekening aan reserves.
Periodieke heroverweging van reserves en voorzieningen.
Vermogensbestanddelen beschikbare weerstandscapaciteit.
Zekerheidspercentage weerstandsvermogen.
Ratio weerstandsvermogen.
De commissie ABF heeft naar aanleiding van deze discussie richting gegeven aan bovenstaande onderwerpen wat vervolgens als input heeft gediend voor het actualiseren van de nota 2020.
De regelgeving omtrent de reserves en voorzieningen en het weerstandsvermogen is de afgelopen vijf jaren niet gewijzigd. Het college stelt voor om de beleidsuitgangspunten ongewijzigd te laten. Voor het begrip en de leesbaarheid van deze nota worden de beleidsuitgangspunten en de overwegingen hierna integraal opnieuw opgenomen.
1.Dekken van structurele lasten uit reserves
Het BBV staat toe dat reserves structureel worden aangewend ten behoeve van bijvoorbeeld het doen van investeringen. Dit betreft de financieringsfunctie. Aan deze functie kleven een aantal risico’s.
als een reserve wordt vastgelegd voor het gehele bedrag van de investering en dekking van de daaruit voortkomende kapitaallasten, is wijzigen van de besteding, vanuit financieel oogpunt, niet mogelijk. De middelen zijn voor de gehele looptijd van de investering geblokkeerd.
aan het einde van de looptijd van een investering vervallen de structurele kapitaallasten. Wanneer deze lasten vanuit de lopende exploitatie werden gedekt leidt dit tot vrijkomende budgetruimte. Deze ruimte kan vervolgens worden ingezet ter dekking van de structurele kapitaallasten van een nieuwe (vervangende) investering. Wanneer de dekking van de structurele kapitaallasten uit een reserve komt valt geen budgetruimte vrij, maar zal voor het doen van een nieuwe investering naar budgetruimte moeten worden gezocht. Om een solide toekomstbestendige begroting te creëren, dient de dekking van structurele kapitaallasten van met name omvangrijke investeringen niet aan reserves te worden onttrokken. Hiervoor moet budgettaire ruimte binnen de begroting worden gevonden.
het inzetten van reserves voor het dekken van structurele lasten, anders dan investeringen, wordt door de Provinciale toezichthouder opgevat als het structureel niet in evenwicht hebben van de begroting. Hier wordt op getoetst en kan mogelijk een punt zijn bij het beoordelen of de gemeente wel of niet onder preventief toezicht wordt geplaatst.
het instellen van specifieke reserves om structurele (kapitaal)lasten uit te dekken leidt tot een veelvoud aan reserves. Dit leidt tot een niet transparante situatie, waarin onvoldoende zicht bestaat op de lasten en de beschikbare middelen.
In dit kader is het van belang duidelijk onderscheid te maken in incidentele en structurele lasten en baten. Duidelijk is dat lasten en baten die zich slechts eenmalig voordoen incidenteel van aard zijn.
Het onderscheid tussen incidenteel en structureel is niet altijd helder. De commissie BBV heeft dit onderscheid daarom in een notitie meer ingekaderd. De richtlijn is dat, als de tijdelijke lasten en baten zich gedurende maximaal 3 jaar voordoen, het gaat om ‘eenmalige zaken’. Voor onttrekkingen aan reserves wordt in beginsel gesteld dat deze incidenteel van aard zijn. Onderstaand een nadere verheldering.
Incidentele lasten en baten zijn lasten en baten die onder ongewijzigd beleid en omstandigheden voor maximaal 3 jaar vaststaan. Rijksbijdragen, subsidies en projecten die langer dan 3 jaar lopen, maar waar vooraf van bekend is dat die bijdrage, subsidie of het project op termijn stopt, worden als incidenteel beschouwd
Hoewel het op het eerste oog praktisch lijkt om structurele lasten vanuit reserves te dekken is het voor de korte termijn geen goede oplossing. Er ontstaat geen budgetruimte voor nieuwe (vervangende) investeringen en het leidt niet tot een solide toekomstbestendige begroting.
Beleidsuitgangspunt 1. Geen structurele lasten (kapitaal-/exploitatielasten) dekken vanuit een reserve.
2.Toerekenen van rente aan reserves
Het toerekenen van rente aan reserves heeft als voordeel dat het niveau (de ‘koopkracht’) van de reserve op peil blijft. Daarentegen leidt rentetoerekening tot een hogere interne rentelast die beslag legt op de beschikbare begrotingsruimte. Vanwege de historisch lage rente leidt rentetoerekening enerzijds tot een verzwaring van de administratieve verwerking, anderzijds tot een marginaal effect op de reserve. Daarnaast leidt een stijgende rente tot een hogere interne rentelast waardoor de begroting meer onder druk komt te staan.
Beleidsuitgangspunt 2. Geen rente toerekenen aan reserves.
3.Periodiek heroverwegen reserves en voorzieningen
Het is ten behoeve van de inzichtelijkheid in de financiële positie van belang om de reserves en voorzieningen periodiek te toetsen aan de beleidsuitgangspunten en de opheffingscriteria in het algemeen. Met betrekking tot de voorzieningen of de hoogte van de voorziening nog in overeenstemming is met de te verwachte uitgaven of het bestaande risico in het bijzonder. Dit alles om te voorkomen dat middelen ongebruikt in reserves en voorzieningen achterblijven.
Door deze periodieke toetsing uit te voeren blijft tevens het aantal reserves en voorzieningen overzichtelijk en beheersbaar. Vanuit de toets kunnen voorstellen tot heroverweging aan de raad worden gedaan.
Beleidsuitgangspunt 3. Jaarlijkse toetsing van de reserves en voorzieningen bij het opstellen van de jaarrekening.
Hoofdstuk 2
Artikel 2.1
Beleidsuitgangspunten
Onderdeel van Nota Reserves & voorzieningen gemeente Heemskerk 2025