Van een bouwwerk dat voldoet aan redelijke eisen van welstand mag worden
verwacht dat verwijzingen en associaties zorgvuldig worden gebruikt en
uitgewerkt, zodat er concepten en vormen ontstaan die bruikbaar zijn in
de bestaande maatschappelijke realiteit. Voor vormgeving gelden in
iedere cultuur bepaalde regels, net zoals een taal zijn eigen
grammaticale regels heeft om zinnen en teksten te maken. Die regels zijn
geen wetten en moeten ter discussie kunnen staan. Maar als ze worden
verhaspeld of ongeïnspireerd gebruikt, wordt een tekst verwarrend of
saai. Precies zo wordt een bouwwerk verwarrend of saai als de regels van
de architectonische vormgeving niet bewust worden gehanteerd. Als vormen
regelmatig in een bepaald verband zijn waargenomen krijgen zij een
zelfstandige betekenis en roepen zij, los van gebruik en constructie,
bepaalde associaties op. Pilasters in classicistische gevels verwijzen
naar zuilenstructuren van tempels, transparante gevels van glas en
metaal roepen associaties op met techniek en vooruitgang. In iedere
bouwstijl wordt gebruik gemaakt van verwijzingen en associaties naar wat
eerder of elders reeds aanwezig was of naar wat in de toekomst wordt
verwacht. De kracht of de kwaliteit van een bouwwerk ligt echter vooral
in de wijze waarop die verwijzingen en associaties worden verwerkt en
geïnterpreteerd binnen het kader van de actuele culturele
ontwikkelingen, zodat concepten en vormen ontstaan die bruikbaar zijn in
de bestaande maatschappelijke realiteit. Zorgvuldig gebruik van
verwijzingen en associaties betekent onder meer dat er een bouwwerk
ontstaat dat integer is naar zijn tijd doordat het op grond van zijn
uiterlijk in de tijd worden geplaatst waarin het werd gebouwd of
verbouwd. Bij restauraties is sprake van herstel van elementen uit het
verleden, maar bij nieuw- of verbouw in bestaande (monumentale) omgeving
betekent dit dat de wijzigingen of geheel in lijn moeten zijn met het
bestaande uiterlijk of dat duidelijk moet zijn wat authentiek is en wat
nieuw is toegevoegd. Een ontwerp kan worden geïnspireerd door een
bepaalde tijdsperiode, maar dat is iets anders dan het imiteren van
stijlen, vormen en detailleringen uit het verleden. Associatieve
betekenissen zijn van groot belang om een omgeving te 'begrijpen' als
beeld van de tijd waarin zij is ontstaan, als verhaal van de
geschiedenis, als representant van een stijl. Daarom is het zo
belangrijk om ook bij nieuwe bouwplannen zorgvuldig met stijlvormen om
te gaan, zij vormen immers de geschiedenis van de toekomst.
Deel 3
Artikel 3.3
Betekenissen van vormen in sociaal-culturele context
Onderdeel van Nota Welstand Blaricum