Aansprakelijkheid voor kinderen, ondergeschikten, zaken en dieren

Waar gaat dit over

Een kind van 12 schopt met opzet een bal tegen een geparkeerde auto. Een bezorger van een supermarkt rijdt een fietser aan. Een hond bijt een postbode in zijn been. In al deze gevallen is er schade, maar degene die de schade veroorzaakte, kan of wil niet betalen. De vraag is dan of iemand anders aansprakelijk is.

De wet wijst in zulke gevallen een persoon aan die voor de schade instaat. Vaak hoeft die persoon zelf niets fout te hebben gedaan. Dat heet risicoaansprakelijkheid. De aansprakelijkheid volgt dan uit zijn positie als ouder, als werkgever of als bezitter. Dit thema loopt de vier belangrijkste vormen langs.

Wat de wet zegt

Kinderen onder de 14

Een kind onder de 14 kan een daad niet als onrechtmatige daad worden toegerekend art. 6:164 BW. Het kind zelf is dus niet aansprakelijk. Lid 1 van art. 6:169 BW maakt de ouder of voogd aansprakelijk onder deze rechtsvoorwaarden.

1. Een derde lijdt schade.
2. De schade komt door een gedraging van het kind die als een doen is te beschouwen.
3. Het kind is jonger dan 14 jaar.
4. De gedraging zou als onrechtmatige daad kunnen worden toegerekend als de leeftijd daaraan niet in de weg stond.

Het rechtsgevolg is dat degene die het ouderlijk gezag of de voogdij uitoefent, aansprakelijk is. Het maakt niet uit of de ouder goed heeft opgelet. Een nalaten van het kind valt niet onder deze regel.

Kinderen van 14 en 15

Lid 2 van art. 6:169 BW kent deze rechtsvoorwaarden.

1. Een derde lijdt schade.
2. De schade komt door een fout van het kind.
3. Het kind is 14 of 15 jaar.

Het rechtsgevolg is dat de ouder of voogd aansprakelijk is. Dat geldt niet als de ouder niet kan worden verweten dat hij de gedraging van het kind niet heeft belet. Door die 'tenzij' ligt het aan de ouder om te laten zien dat hij genoeg deed. Het kind zelf is vanaf 14 jaar aansprakelijk voor zijn eigen fout art. 6:162 BW. De benadeelde kan het kind en de ouder dus allebei aanspreken.

Kinderen van 16 en ouder

Voor kinderen van 16 en ouder bevat art. 6:169 BW geen regel. Het kind is zelf aansprakelijk op grond van art. 6:162 BW. De ouder is alleen aansprakelijk als hij zelf een onrechtmatige daad pleegde, bijvoorbeeld door een gevaarlijke situatie te laten bestaan.

Ondergeschikten

art. 6:170 BW maakt degene in wiens dienst iemand werkt, aansprakelijk onder deze rechtsvoorwaarden.

1. Een derde lijdt schade door een fout van een ondergeschikte.
2. De opdracht om de taak te verrichten, heeft de kans op de fout vergroot.
3. Degene in wiens dienst hij stond, had zeggenschap over de gedragingen waarin de fout lag.

Het rechtsgevolg is dat de werkgever aansprakelijk is. Werkt iemand voor een particulier en niet voor diens beroep of bedrijf, dan geldt een strengere eis. De particulier is dan alleen aansprakelijk als de ondergeschikte handelde om de opgedragen taak te vervullen. Onderling draagt de ondergeschikte niet bij, tenzij hij met opzet of bewust roekeloos handelde.

Gevaarlijke roerende zaken

art. 6:173 BW maakt de bezitter van een roerende zaak aansprakelijk onder deze rechtsvoorwaarden.

1. Het is bekend dat de zaak een bijzonder gevaar oplevert als zij niet aan de redelijke eisen voldoet.
2. De zaak voldoet niet aan die eisen.
3. Het gevaar verwezenlijkt zich en veroorzaakt schade.

Het rechtsgevolg is dat de bezitter aansprakelijk is. Stel dat hij het gevaar had gekend toen het ontstond. Was hij dan niet aansprakelijk geweest, dan is hij het nu ook niet. Voor productgebreken geldt een aparte regeling. Dieren, schepen en luchtvaartuigen vallen niet onder dit artikel.

Dieren

art. 6:179 BW maakt de bezitter van een dier aansprakelijk voor de schade die het dier aanricht. Het rechtsgevolg is aansprakelijkheid zonder eigen fout. De bezitter ontsnapt alleen in één geval. Stel dat hij het gedrag van het dier in zijn macht had gehad. Zou hij dan niet aansprakelijk zijn geweest op grond van de regels over onrechtmatige daad? Dan is hij ook nu niet aansprakelijk.

Waar het misgaat

• Hoe oud was het kind op de dag van de gedraging? Een verjaardag kan het verschil maken tussen lid 1 en lid 2.
• Deed het kind iets, of liet het iets na? Lid 1 geldt alleen voor een doen.
• Wie oefent het ouderlijk gezag of de voogdij uit? Niet elke volwassene in huis is aansprakelijk.
• Heeft de ouder van een kind van 14 of 15 genoeg gedaan? Dat moet de ouder laten zien. De rechter kijkt naar wat er van hem verwacht mocht worden.
• Werkte de dader echt in dienst van de werkgever, en hing de fout samen met zijn taak?
• Wie is de bezitter van het dier of de zaak? Dat is niet altijd degene die het dier op dat moment uitliet.

Oefenen

Je kunt het onderwerp oefenen in de scenario's. Daar beslis je bij een eigen casus wie voor de schade door een kind aansprakelijk is.