Werkgeversaansprakelijkheid

Waar gaat dit over

Een magazijnmedewerker valt van een trapje en breekt zijn pols. Een thuiszorgmedewerker wordt op weg naar een cliënt aangereden. Een kok brandt zijn hand aan een frituurpan zonder afscherming. Wie betaalt de schade? Vaak is dat de werkgever.

De wet legt de werkgever een zorgplicht op voor de veiligheid van zijn werknemers. Lijdt de werknemer schade bij het werk, dan is de werkgever aansprakelijk. Dat is anders als hij laat zien dat hij genoeg heeft gedaan. Bij een personeelsuitje kan de werkgever ook aansprakelijk zijn. Hij moet zich namelijk als goed werkgever gedragen.

Wat de wet zegt

De zorgplicht

art. 7:658 BW lid 1 bepaalt dat de werkgever de werkplek, de machines en het gereedschap veilig inricht en onderhoudt. Hij neemt de maatregelen en geeft de aanwijzingen die redelijkerwijs nodig zijn om schade te voorkomen. De zorgplicht gaat dus zo ver als redelijkerwijs nodig is. Wat dat is, hangt af van het werk en van de omstandigheden van het geval.

De aansprakelijkheid

Lid 2 maakt de werkgever aansprakelijk. De rechtsvoorwaarden zijn:

1. De benadeelde is werknemer van de werkgever.
2. De werknemer lijdt schade.
3. De werknemer lijdt die schade in de uitoefening van zijn werkzaamheden.

Het rechtsgevolg is dat de werkgever de schade moet vergoeden. De werkgever ontkomt daar alleen aan als hij een van deze twee dingen aantoont:

• Hij is zijn zorgplicht uit lid 1 nagekomen.
• De schade is in belangrijke mate het gevolg van opzet of bewuste roekeloosheid van de werknemer.

De bewijslast voor deze uitzonderingen ligt bij de werkgever. De werknemer hoeft dus niet te bewijzen dat de werkgever tekortschoot. Hij moet wel laten zien dat hij schade leed in de uitoefening van zijn werkzaamheden.

Lid 3 bepaalt dat partijen niet ten nadele van de werknemer van lid 1 en 2 mogen afwijken. Een beding dat de werkgever vrijwaart, helpt de werkgever dus niet.

Lid 4 geldt voor wie arbeid laat verrichten in zijn beroep of bedrijf door iemand zonder arbeidsovereenkomst. Denk aan een uitzendkracht of een zelfstandige die op de werkvloer meewerkt. Die opdrachtgever is op dezelfde manier aansprakelijk. De kantonrechter is bevoegd om over die vordering te beslissen.

Goed werkgeverschap

art. 7:611 BW verplicht werkgever en werknemer om zich als een goed werkgever en een goed werknemer te gedragen. Het artikel noemt geen losse rechtsvoorwaarden. Het is een open norm die de rechter invult met de omstandigheden van het geval.

Bij werkgeversaansprakelijkheid speelt de norm een rol als de schade niet in de uitoefening van de werkzaamheden ontstond. Denk aan een ongeval tijdens een personeelsuitje. De Hoge Raad heeft uit goed werkgeverschap een zorg- en preventieplicht afgeleid voor zo'n situatie. Bij verkeersongevallen tijdens het werk speelt ook de vraag of de werkgever voor een behoorlijke verzekering heeft gezorgd.

Waar het misgaat

Moet de werknemer bewijzen dat de werkgever nalatig was? Nee. De werknemer laat zien dat hij schade leed bij het werk. Daarna moet de werkgever aantonen dat hij zijn zorgplicht nakwam.

Is elke fout van de werknemer bewuste roekeloosheid? Nee. De wet vraagt opzet of bewuste roekeloosheid, en de schade moet daar in belangrijke mate uit voortkomen. Het woord 'bewuste' laat zien dat gewone onvoorzichtigheid niet genoeg is.

Valt een bedrijfsuitje onder art. 7:658 BW? Dat hangt af van de omstandigheden. In de zaak over de rollerskateles paste de Hoge Raad art. 7:658 BW niet toe, maar wel goed werkgeverschap.

Kan een contract de aansprakelijkheid uitsluiten? Nee. Van lid 1 en 2 mag niet ten nadele van de werknemer worden afgeweken.

Is een zelfstandige of uitzendkracht beschermd? Ja, als hij in het beroep of bedrijf van de opdrachtgever werkt. Lid 4 geeft hem dezelfde bescherming.

Wat als de schade ook met maatregelen was ontstaan? De zorgplicht gaat over maatregelen die schade voorkomen. De rechter kijkt daarom ook of een maatregel het ongeval had kunnen voorkomen.

Rechtspraak

In ECLI:NL:HR:2009:BH1996 raakte een werknemer gewond tijdens een rollerskateles op een bedrijfsuitje. De Hoge Raad paste art. 7:658 BW niet toe. De werkgever was wel aansprakelijk, omdat hij een zorg- en preventieplicht had geschonden. Die plicht volgt uit de eisen van goed werkgeverschap art. 7:611 BW.

In ECLI:NL:HR:2008:BB6175 raakte een werknemer gewond bij een verkeersongeval met zijn eigen auto, tijdens zijn werk. De Hoge Raad behandelde de zorgplicht op grond van art. 7:658 BW en goed werkgeverschap. Het arrest gaat over de plicht van de werkgever om voor een behoorlijke verzekering te zorgen. Die plicht geldt voor werknemers die voor het werk aan het verkeer deelnemen. Het geeft ook de maatstaf voor bewuste roekeloosheid van de werknemer.

Je kunt werkgeversaansprakelijkheid oefenen in de scenario's.