In de volgende paragrafen worden de begrippen ordelijkheid en controleerbaarheid, rechtmatigheid en doelmatigheid toegelicht.
Het CAK beschrijft in de bestuurlijke verantwoording en het directieverslag de organisatorische maatregelen die gedurende het jaar hebben gefunctioneerd om de rechtmatige uitvoering van de wettelijke taken en de beheerskosten te waarborgen. Hierbij moet het CAK in elk geval aan de volgende vijf punten aandacht besteden:
het gevoerde beleid;
naleving van de wet- en regelgeving;
de administratieve organisatie en interne beheersing;
de geautomatiseerde gegevensverwerking;
de bestrijding van misbruik en oneigenlijk gebruik.
De uitwerking van deze onderdelen richten zich bij het directieverslag op de beheerskosten en bij de bestuurlijke verantwoording op de uitvoering van de wettelijke taken. Voor de beheerskosten mag de uitwerking hiervan op hoofdlijnen plaatsvinden.
Hierbij besteedt het CAK aandacht aan:
het gevoerde en voorgenomen beleid;
de doeltreffendheid van het beleid en de bedrijfsvoering;
de invloed van het gevoerde beleid.
Hierbij besteedt het CAK aandacht aan:
het volledig, juist en tijdig toepassen van vigerende wet- en regelgeving in het verslagjaar;
de wijze waarop het onderhoud van procedurebeschrijvingen en werkinstructies plaatsvindt naar aanleiding van wijzigingen in geldende wet- en regelgeving.
Hierbij besteedt het CAK aandacht aan:
de maatregelen die zijn getroffen om de rechtmatigheid van geldstromen te waarborgen;
de actualiteit van de AO/IC-matrix per deelgebied en de koppeling tussen de AO/IC-matrices en de werkprogramma’s;
de maatregelen die in het kader van informatiebeveiliging (Wet bescherming persoonsgegevens en de Baseline Informatiebeveiliging Rijksdienst (BIR)) zijn getroffen;
de voorzieningen die het CAK heeft getroffen waardoor personen en instellingen, die met het CAK in aanraking komen in verband met de uitvoering van de taak van het CAK, in de gelegenheid zijn voorstellen tot verbetering van werkwijzen en procedures te doen;
de wijze waarop de zorgvuldige behandeling van enerzijds personen en instellingen en anderzijds bezwaarschriften en klachten is gewaarborgd;
de wijze waarop de interne controlestructuur is ingericht en in hoeverre de interne controles gedurende het jaar hebben gewerkt;
de belangrijkste uitkomsten van de interne controles en de vervolgacties die op basis van de uitkomsten van deze controles zijn genomen;
de wijze waarop de betrouwbaarheid en de continuïteit van de managementinformatie voor de algehele besluitvorming en de interne en externe financiële verantwoording is gewaarborgd.
Hierbij besteedt het CAK aandacht aan:
de mate waarin in de applicaties geprogrammeerde controles – application controls – zijn opgenomen die de juiste uitvoering van de taken van het CAK garanderen, de continue werking hiervan en de mate waarin het CAK steunt op deze controles;
de opzet, het bestaan en de werking van de maatregelen om de bedrijfscontinuïteit van de geautomatiseerde systemen te waarborgen;
de opzet, het bestaan en de werking van de maatregelen voor de toegangsbeveiliging van de geautomatiseerde systemen;
de opzet, het bestaan en de werking van de maatregelen voor change management van de geautomatiseerde systemen;
de belangrijkste uitkomsten van de uitgevoerde IT-audits naar de opzet, het bestaan en de werking en de vervolgacties die op basis van de uitkomsten van deze controles zijn genomen.
Hierbij besteedt het CAK aandacht aan:
de hoofdlijnen van het beleid ter voorkoming van misbruik en oneigenlijk gebruik;
de onderzoeken die in het verslagjaar hebben plaatsgevonden, de aard van de fraude (interne of externe fraude) en tot welke resultaten en verbeteracties deze zaken geleid hebben, vooral rond het betaalproces.
Rechtmatigheid in algemene zin wil zeggen in overeenstemming met de relevante wet- en regelgeving. Het gaat om een proces met de vraag of de handelingen daarvan wel of niet voldoen aan de betreffende relevante wet- en regelgeving. In die zin is rechtmatigheid een absoluut begrip. De concrete inhoud of invulling van het begrip wordt echter bepaald door de gekozen normstelling: de aard en reikwijdte van de regelgeving, het soort organisatie en het karakter van het betreffende proces of de uitkomst daarvan. Rechtmatigheid vormt dus een begrip dat gekoppeld is aan het object van het onderzoek.
Afhankelijk van de financiële dimensie van het rechtmatigheidsbegrip kan onderscheid worden gemaakt tussen financiële rechtmatigheid en procedurele rechtmatigheid.
Bij financiële rechtmatigheid hebben handelingen en beslissingen van een organisatie directe financiële gevolgen. De rechtmatige uitvoering van taken is direct aan een geldstroom gekoppeld. De controleverklaring bij de bestuurlijke verantwoording van het CAK is gericht op financiële rechtmatigheid en heeft betrekking op specifiek benoemde geldstromen bij het CAK en zoals benoemd in de specifieke wet- en regelgeving zoals verwoord in dit model.
Bij procedurele rechtmatigheid heeft de rechtmatige uitvoering van taken geen financiële dimensie. De uitvoering van deze taken kan niet direct aan een geldstroom bij de organisatie worden gekoppeld en valt buiten de reikwijdte van de controleverklaring. De procedurele rechtmatigheid is beperkt tot die aspecten die voortvloeien uit de in bijlage 3 ‘Juridisch kader’ opgenomen wet- en regelgeving.
Bij de rechtmatige uitvoering van taken kan voor de daarbij gebruikte gegevens onderscheid worden gemaakt tussen directe verantwoordelijkheid en gebruikersverantwoordelijkheid.
Bij directe verantwoordelijkheid is een organisatie geheel verantwoordelijk voor de uitkomsten van een proces en moet de organisatie instaan voor de volledigheid, juistheid en tijdigheid van de daarmee samenhangende uitkomsten of informatie.
Bij gebruikersverantwoordelijkheid moet een organisatie ook zorgen voor de juiste, volledige en tijdige uitvoering van een bepaald proces en is de organisatie verantwoordelijk voor de uitkomsten daarvan. De organisatie mag echter uitgaan van de validiteit van de gegevens die derden aanleveren. Op de betrouwbaarheid van deze gegevens hoeft de organisatie zelf geen controle uit te voeren. Voorbeelden hiervan zijn gegevens die door en/of namens de zorgaanbieders, zorgverzekeraars, Wlz-uitvoerders, indicatieorganen, Belastingdienst, het Zorginstituut en colleges van burgemeester en wethouders (b&w) aan het CAK worden verstrekt.
Om tot een werkbaar rechtmatigheidsbegrip te komen, dat een externe accountant als maatstaf kan hanteren bij zijn accountantsonderzoek, zijn de volgende randvoorwaarden van belang:
er moet een duidelijk gedefinieerd normenkader aanwezig zijn;
het te onderzoeken object – proces of resultaat daarvan – is duidelijk omschreven;
de hieraan gekoppelde verantwoordelijkheden zijn afgebakend;
afwijkingen van de norm en fouten moeten meetbaar en kwantificeerbaar zijn;
de te hanteren controletoleranties, nauwkeurigheid en betrouwbaarheid, staan vast.
In bijlage 3 ‘Juridisch kader’ van dit model is een verwijzing opgenomen naar de circulaires en de regelgeving die de basis vormen voor de uitwerking van het rechtmatigheidsbegrip.
Als aan de genoemde randvoorwaarden is voldaan kan, rekening houdend met de invulling van het begrip rechtmatigheid in dit hoofdstuk, een externe accountant een rechtmatigheidsoordeel geven en kan hij in zijn verslag een uitspraak doen over de rechtmatige uitvoering van de Wtcg, de Jeugdwet (ouderbijdragen), de afgifte van Schengen- en Engelstalige verklaringen, de AWBZ, de Wlz, de Wmo en de CER. Het Protocol Accountantsonderzoek 2016 CAK werkt de richtlijnen voor het onderzoek uit van een externe accountant.
Bij het begrip doelmatigheid gaat het in dit kader om de vraag of het beheer en de organisatie van het CAK voldoen aan eisen van doelmatigheid. Een organisatie is in het algemeen doelmatig als er een goed evenwicht is tussen doelstellingen, ingezette middelen en geleverde prestaties.
Het CAK moet dit uitwerken in een voor hem specifiek opgesteld toetsingskader. Dit toetsingskader moet aan de volgende minimumeisen voldoen:
het kader gaat in op de maatregelen die de organisatie heeft genomen om de doelmatigheid inzichtelijk te maken;
het kader gaat in op de wijze waarop de organisatie verantwoording aflegt over de mate waarin prestaties (producten of diensten) volgens de afspraken met de minister zijn gerealiseerd. Hierbij moet de organisatie aspecten meenemen die een uitspraak doen over het aantal producten, diensten of klanten evenals over de kwaliteit van de producten of diensten;
het kader gaat in op de wijze waarop de organisatie duidelijkheid verschaft over de middelen die nodig zijn geweest voor het realiseren van de onderscheiden producten of diensten;
het kader gaat in op de wijze waarop de organisatie duidelijkheid verschaft over de relatie tussen de gerealiseerde prestaties en de daarbij verbruikte middelen. Hierbij moet de gerealiseerde doelmatigheid worden afgezet tegen de eventueel bij de begroting van jaar t bepaalde doelstelling met betrekking tot te realiseren doelmatigheid ten opzichte van jaar t-1;
indien de organisatie niet aan de bovenstaande minimumeisen kan voldoen moet een uitleg worden gegeven over de reden hiervoor en moet de organisatie aangeven hoe en wanneer de gedefinieerde eindsituatie zal worden bereikt.
Het CAK neemt in het directieverslag op of de maatregelen gedurende het jaar hebben gefunctioneerd om de doelmatige uitvoering van de wettelijke taken te waarborgen.
Artikel 2
Begrippenkader
Onderdeel van Model Jaarverslaggeving 2016 CAK· Gezondheidsrecht en farmaceutisch recht
Deze tekst geldt sinds 18 november 2016