In dit hoofdstuk licht de ACM toe wat duurzaamheidsafspraken zijn (paragraaf 2.1) en volgens welk kader zij duurzaamheidsafspraken beoordeelt (paragraaf 2.2).
Duurzaamheidsafspraken zijn alle afspraken die een duurzaamheidsdoel nastreven, ongeacht de vorm van de samenwerking. Daarbij gaat het om het vermogen van de samenleving om de beschikbare hulpbronnen te verbruiken en te gebruiken zonder het vermogen van toekomstige generaties om in hun eigen behoeften te voorzien in gevaar te brengen. Het omvat activiteiten die economische, ecologische en maatschappelijke ontwikkeling (waaronder arbeids- en mensenrechten) ondersteunen. Voorbeelden hiervan zijn: het tegengaan van de klimaatverandering (bv. door het reduceren van broeikasgasemissies), het beëindigen van verontreiniging, het beperken van het gebruik van natuurlijke hulpbronnen, het eerbiedigen van mensenrechten, het garanderen van een bestaansinkomen, het bevorderen van veerkrachtige infrastructuur en innovatie, het reduceren van voedselverspilling, het bevorderen van een omschakeling naar gezond en voedzaam voedsel, het waarborgen van dierenwelzijn enz.
Artikel 6, lid 1, Mededingingswet (Mw) respectievelijk artikel 101, lid 1, VWEU bevat het verbod op afspraken die ertoe strekken (ook wel: tot doel hebben) of tot gevolg hebben dat de mededinging wordt beperkt, verhindert of vervalst. Het verbod is van toepassing op afspraken tussen ondernemingen en besluiten van verenigingen van ondernemingen die met elkaar concurreren (zogeheten ‘horizontale afspraken’). Het kartelverbod geldt ook voor afspraken tussen ondernemingen uit verschillende stadia van de distributiekolom of waardeketen (zogeheten ‘verticale afspraken’).
Als de mededingingsbeperkende strekking van een afspraak vaststaat, hoeven de gevolgen daarvan voor de mededinging niet te worden onderzocht. Als door partijen wordt aangetoond dat hun afspraak een duurzaamheidsdoel nastreeft, en dit redelijke twijfel doet rijzen over de vraag of de overeenkomst naar haar aard de mededinging in voldoende mate schaadt om als een mededingingsbeperkende strekking te worden beschouwd, moeten de gevolgen van de afspraak voor de mededinging worden beoordeeld. Het mag dan niet gaan om een afspraak die wordt gebruikt om een mededingingsbeperkende strekking te verhullen, zoals prijsafspraken, marktverdeling of klantverdeling, of beperking van de productie of innovatie.
Afspraken die de mededinging beperken, omdat ze ofwel een mededingingsbeperkende strekking ofwel mededingingsbeperkende gevolgen hebben, maar ook voordelen opleveren die opwegen tegen de nadelen ervan, kunnen zijn vrijgesteld van het verbod. Deze vrijstelling staat in artikel 6, lid 3, Mw en/of artikel 101, lid 3, VWEU.9Naast deze wettelijke vrijstelling zijn er ook andere vrijstellingen van het kartelverbod. Zie hiervoor artikelen 12 en 13 Mw (groepsvrijstellingsverordeningen) alsook artikel 7 Mw (zogeheten bagatel-vrijstelling). Afspraken vallen niet onder het verbod als ze aan de volgende vier cumulatieve voorwaarden voldoen:
De afspraken leveren voordelen op, waaronder duurzaamheidsvoordelen;
De gebruikers van de betrokken producten ontvangen van die voordelen een billijk aandeel;
De mededingingsbeperking is noodzakelijk om de voordelen te behalen en gaat niet verder dan nodig is; en
De mededinging wordt niet voor een substantieel deel van de betrokken producten uitgeschakeld.
De ACM volgt bij de toepassing van het verbod op mededingingsbeperkende afspraken het Europese en Nederlandse juridisch kader, waaronder de horizontale en verticale groepsvrijstellings-verordeningen en richtsnoeren, alsmede relevante nationale en Europese jurisprudentie.10Zie bijvoorbeeld http://ec.europa.eu/competition/antitrust/legislation/legislation.html (Europese mededingingsregels) de Leidraad: Afspraken tussen leveranciers en afnemers, 8 juli 2022, beschikbaar via: https://www.acm.nl/nl/publicaties/leidraad-afspraken-tussen-leveranciers-en-afnemers en de Leidraad: Samenwerking tussen concurrenten, 26 februari 2019, beschikbaar via: https://www.acm.nl/nl/publicaties/leidraad-samenwerking-tussen-concurrenten.
Artikel 2
Mededingingsregels en duurzaamheidsafspraken
Onderdeel van Beleidsregel Toezicht ACM op duurzaamheidsafspraken· Contracten, schade en aansprakelijkheid
Deze tekst geldt sinds 6 oktober 2023