Hieronder wordt ingegaan op de toezichtbevoegdheden die de ATKM heeft, de verschillende soorten toezicht die kunnen worden onderscheiden en de wijze waarop de ATKM toezicht houdt en de toezichtprincipes die daarbij centraal staan.
Artikel 5:11 van de Awb omschrijft toezichthouders als personen ‘bij of krachtens wettelijk voorschrift belast met het houden van toezicht op de naleving van het bepaalde bij of krachtens wettelijk voorschrift’. Op basis van de specifieke wetten van de ATKM3Zie hiervoor artikel 2, tweede lid, van de Wet bestuursrechtelijke aanpak online kinderpornografisch materiaal en artikel 2, vierde lid, van de Uitvoeringswet verordening terroristische online-inhoud en diens Verordening. zijn de leden van de Autoriteit en de ambtenaren die bij besluit van de Autoriteit zijn aangewezen, belast met het toezicht op de naleving van de wettelijke voorschriften4De aangewezen ambtenaren en leden van de Autoriteit zijn belast met het toezicht op de naleving van artikel 6, derde lid, van de Wet bestuursrechtelijke aanpak online kinderpornografisch materiaal en de artikelen 3, derde en zesde lid, artikel 4, tweede en zevende lid, artikel 5, eerste, tweede, derde, vijfde en zesde lid, artikelen 6, 7, 10 en 11, artikel 14, vijfde lid, artikel 15, eerste lid en artikel 17 van de Verordening terroristische online-inhoud en diens Verordening. opgenomen in de specifieke wetten.
In het Aanwijzingsbesluit toezichthoudende ambtenaren ATKM5https://wetten.overheid.nl/jci1.3:c:BWBR0050957&z=2025-04-17&g=2025-04-17. is bepaald welke ambtenaren als toezichthouder zijn aangewezen. De toezichthouders beschikken over de bevoegdheden die in titel 5.2 Awb zijn opgenomen. Bij de uitoefening van haar toezicht nemen de volgende toezichtbevoegdheden bij de ATKM met name een centrale rol in:
Het vorderen van inlichtingen (artikel 5:16 Awb);
Het inzage vorderen in, kopiëren van en meenemen van zakelijke gegevens en bescheiden (artikel 5:17 Awb);
De medewerkingsplicht (artikel 5:20 Awb).
Indien de ATKM een vordering heeft gedaan op grond van titel 5.2 Awb en de (rechts)persoon tot wie die vordering zich richt heeft daar niet (tijdig of volledig) aan voldaan, dan zal de ATKM een last onder dwangsom opleggen om af te dwingen dat alsnog wordt voldaan aan de medewerkingsplicht van artikel 5:20 Awb. De ATKM kan daarnaast aangifte doen van een misdrijf (het overtreden van artikel 184 Sr6Artikel 184 (lid 1) Wetboek van Strafrecht: ‘Hij die opzettelijk niet voldoet aan een bevel of een vordering, krachtens wettelijk voorschrift gedaan door een ambtenaar met de uitoefening van enig toezicht belast of door een ambtenaar belast met of bevoegd verklaard tot het opsporen of onderzoeken van strafbare feiten, alsmede hij die opzettelijk enige handeling, door een van die ambtenaren ondernomen ter uitvoering van enig wettelijk voorschrift, belet, belemmert of verijdelt, wordt gestraft met gevangenisstraf van ten hoogste drie maanden of geldboete van de tweede categorie (lid 1)’.) bij het functioneel parket van het Openbaar Ministerie.
Het doel van de ATKM is het tegengaan van de verspreiding van online kinderpornografisch en terroristisch materiaal. De ATKM houdt toezicht, handhaaft waar nodig en zet haar expertise in om ook anderen te helpen verantwoordelijkheid te nemen om het internet (zoveel mogelijk) vrij te houden van dit materiaal. Aanbieders van hostingdiensten zijn verplicht om online materiaal op bevel van de ATKM te verwijderen. De ATKM zet zich ook op verschillende manieren in om ervoor te zorgen dat normconform gedrag of naleving plaatsvindt zonder de inzet van verdere (informele of formele) handhavingsinstrumenten. Concreet kan daarbij gedacht worden aan activiteiten in voorlichtende en adviserende zin waar een preventief effect van uitgaat. Dit wordt beschouwd als preventief toezicht.
Een concreet voorbeeld is om internetgebruikers bewust te maken van de gevaren van terroristische content met daarbij de oproep om melding te doen.
Ook ten aanzien van het melden van kinderpornografisch materiaal is van belang dat het meldpunt van de ATKM bij ketenpartners, buitenlandse autoriteiten maar vooral ook bij burgers bekend is. Daarnaast is een nauwe samenwerking met ketenpartners van groot belang, niet alleen vanwege het samen optrekken bij (actuele) maatschappelijke problematiek online, maar ook juist vanwege het kunnen doorverwijzen. De ATKM werkt in dit kader ook aan de uitbreiding en verrijking van haar online toolkit en de verspreiding daarvan richting haar partners.
De ATKM kiest de instrumenten die zij inzet zoveel mogelijk op basis van effectiviteit. Gezien het voornoemde is zij van oordeel dat een mix van preventief en repressief toezicht het meest effectief is. Bij preventief toezicht geeft de ATKM voorlichting en gaat zij de dialoog aan, hetgeen gezien wordt als beïnvloeden. Als beïnvloeden of informeel handhaven niet tot het gewenste resultaat leidt, kan formeel worden opgetreden. Dat betekent niet dat altijd eerst informeel wordt opgetreden. De ATKM kan ook gelijk kiezen voor een formeel handhavingsinstrument of meerdere formele handhavingsinstrumenten gecombineerd.
Bij repressief toezicht – dus nadat de ATKM een overtreding heeft geconstateerd – zal in beginsel altijd handhavend worden opgetreden. De concrete inzet van een (in)formeel handhavingsinstrument is sterk afhankelijk van de desbetreffende overtreding en omstandigheden van het geval. Zie daarvoor paragraaf 3 over handhaving in dit beleidsstuk en het Dwangsom- en boetebeleid ATKM. In bijlage 1 bij laatstgenoemd beleidsstuk staan alle overtredingen op basis van de specifieke wetten (dus niet de Awb) genoemd. Formele handhaving kan dus soms wel het enige effectieve instrument of het best passende handhavingsinstrument zijn. Repressief toezicht is daarmee een onmisbaar sluitstuk in toezicht.
Er kunnen verschillende soorten toezicht worden onderscheiden in het toezicht dat de ATKM houdt. Het toezicht kan onderverdeeld worden in risicogebaseerd toezicht, thematisch toezicht en signaalgestuurd toezicht.
De ATKM hanteert bij haar toezicht een risicogebaseerde aanpak om, tevens met het oog op de beschikbare capaciteit en haar wettelijke taken, prioriteiten te kunnen stellen. De ATKM hecht veel waarde aan duidelijke prioriteiten binnen haar toezicht dat verder helder, effectief en duidelijk afgebakend dient te zijn. Het voornoemde betekent dat de ATKM haar toezichtcapaciteit met name inzet op risico’s die op basis van haar praktijkvoering, verrichte onderzoeken, data-analyse of gehanteerde methoden of modellen naar voren komen/worden gesignaleerd. Daarbij spelen maatschappelijke ontwikkelingen, maar ook analyses van bijvoorbeeld de NCTV of AIVD, een belangrijke rol bij de prioritering van de ATKM. Het toezicht van de ATKM is daarmee dan ook dynamisch en beweegt mee met nieuwe risico’s die opkomen. De risicogebaseerde aanpak omvat dan ook zowel formele handhaving als preventief toezicht, waarbij gekeken wordt welke instrumenten het meest passend zijn om effectieve gedragsveranderingen te bereiken bij personen en ondernemingen binnen de sector.
De ATKM zal ieder jaar in haar toezichtsvisie focussen op specifieke thema’s, onderwerpen en/of onderzoeken waar zij met name haar toezicht op zal richten. Aan het eind van het jaar zal zij in haar reflectie op de toezichtsvisie daarop terugblikken en evalueren. Op basis van die evaluatie worden wederom de speerpunten en focus voor het komend jaar bepaald en de eerder gekozen toezichtthema’s, onderwerpen en onderzoeken herijkt.
Naast de bevindingen die de ATKM uit detectie en onderzoeken verkrijgt, baseert de ATKM haar toezicht op signalen. Dit kunnen meldingen van online materiaal zijn of andere signalen vanuit haar ketenpartners, buitenlandse autoriteiten of sector zijn, maar ook trends, ontwikkelingen of andere zaken. Voor vervulling van haar wettelijke taken is samenwerking met haar ketenpartners, buitenlandse autoriteiten en de sector van wezenlijk belang. Meldingen van aangetroffen online materiaal zijn voor de ATKM essentieel en kunnen door voornoemde partijen maar ook door burgers gedaan worden. Om die reden is het ontzettend belangrijk dat burgers en voornoemde partijen de ATKM en haar meldpunt kennen. Deze bekendheid en het bewustzijn ten aanzien van het belang van melden, voor de ATKM maar nog meer voor slachtoffers in sommige gevallen, neemt een centrale rol in het preventief toezicht van de ATKM.
De ATKM heeft een zestal principes7Zie tevens: Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, De zes principes van goed toezicht, 2013. die ten grondslag liggen aan haar toezicht. Concrete invulling en toepassing van deze principes leidt volgens de ATKM tot effectief toezicht waarbij het perspectief van de samenleving centraal staat en maatwerk plaatsvindt.
Het gaat om de volgende toezichtprincipes die hieronder nader toegelicht worden:
Selectief toezicht
Slagvaardig toezicht
Samenwerkend toezicht
Onafhankelijk toezicht
Transparant toezicht
Professioneel toezicht.
Selectief toezicht betekent dat een toezichthouder niet op alles en overal even intensief kan toezichthouden, maar prioriteiten stelt op basis van geconstateerde/onderkende risico’s, maatschappelijke impact en mate van naleving. Bij de verschillende soorten toezicht (risicogebaseerd, thematisch en signaalgestuurd toezicht) is uiteengezet op welke manier bij de ATKM sprake is van selectief toezicht met bijbehorende prioritering en focus op bepaalde thematiek/onderwerpen.
Slagvaardig toezicht houdt in dat de ATKM voldoende bevoegdheden heeft om snel en daadkrachtig, te kunnen optreden wanneer dat nodig is en zeker bij een geconstateerde overtreding. Gezien de missie van de ATKM is dit cruciaal, aangezien de blootstelling aan en de verspreiding van online terroristisch en kinderpornografisch materiaal maatschappelijk bezien zeer schadelijk is. Wanneer de ATKM door detectie of meldingen op online terroristisch of kinderpornografisch materiaal stuit, zal zij een (verwijderings)bevel sturen. Wanneer dit bevel niet wordt nageleefd zal de ATKM handhavend optreden om naleving af te dwingen. De wijze waarop de ATKM dat bewerkstelligt, is sterk afhankelijk van de desbetreffende overtreding, het beoogde doel (herstel en/of punitief) en omstandigheden van het geval. De volgende paragraaf gaat nader in op het onderwerp handhaving. Verder wordt ook verwezen naar het Dwangsom- en boetebeleid ATKM.
De ATKM werkt intensief en gericht samen met de internetsector, autoriteiten van andere lidstaten en relevante ketenpartners (binnen de overheid) om de verspreiding van online terroristisch en kinderpornografisch materiaal tegen te gaan. De ATKM heeft daartoe een sectorraad ingericht om te overleggen met experts uit de internetsector, bijvoorbeeld ten aanzien van de vraag welke maatregelen technisch wenselijk en haalbaar zijn. Het doel van de sectorraad is om problemen die de ATKM in de praktijk ondervindt met betrekking tot het detecteren en ontoegankelijk maken dan wel verwijderd krijgen van online terroristisch en kinderpornografisch materiaal in kaart te brengen en deze samen met de sector aan te pakken. De bestaande zelfregulering door de internetsector ten aanzien van kinderpornografisch materiaal blijft bovendien voortbestaan. De ATKM heeft daarnaast – vanuit haar wettelijke taken bezien – de mogelijkheid om zelf online kinderpornografisch of terroristisch materiaal te detecteren.
De ATKM mengt zich ook in het publieke debat ten aanzien van dit domein. Zoals hierboven al is opgemerkt, zal de ATKM daarnaast, bij de invulling van haar wettelijke taken, actief samenwerking zoeken met relevante partners binnen de overheid, de internetsector en autoriteiten van andere lidstaten om oplossingen te verkennen om het internet zoveel mogelijk vrij te houden van terroristisch en kinderpornografisch materiaal.
Er is bewust voor gekozen om de ATKM een zelfstandig bestuursorgaan (hierna: zbo) te laten zijn, gelet op de specifieke expertise maar hoofdzakelijk de wens om (de schijn van) politieke inmenging te voorkomen in de beoordeling of online materiaal wel of niet kinderpornografisch of terroristisch van aard is. Onafhankelijke oordeelsvorming is van bijzonder belang omdat het bij het schonen van het internet gaat om maatregelen die kunnen raken aan de vrijheid van meningsuiting. De ATKM opereert als ZBO, uiteraard binnen haar wettelijke kaders, zelfstandig en neemt onafhankelijk besluiten. Dat betekent dat de ATKM zonder inmenging of (politieke) bemoeienis onafhankelijk tot haar besluitvorming komt. De Minister van Justitie en Veiligheid kan evenmin invloed uitoefenen op de inhoudelijke beoordeling door de ATKM of online materiaal ontoegankelijk/verwijderd moet worden of niet. Ter verdere borging van deze vereiste onafhankelijk is uitzondering van toepassing van de artikelen 21 en 22 van de Kaderwet ZBO’s noodzakelijk geacht. Als gevolg daarvan mag de minister geen beleidsregels vaststellen met betrekking tot de taakuitoefening van de Autoriteit. Evenmin mag de minister besluiten van de Autoriteit (ook die inhoudende beleidsregels) vernietigen.
Dit principe houdt in dat de ATKM inzicht geeft, uitleg kan geven en verantwoording aflegt over de manier waarop zij uitvoering geeft aan haar toezicht en handhaving. Belangrijk is dat zij hiervoor helder beleid opstelt dat voor iedereen publiekelijk toegankelijk is. Hieraan geeft de ATKM uitvoering door onder andere haar toezicht- en handhavingsbeleid ATKM en het dwangsom- en boetebeleid ATKM te publiceren. Verder motiveert zij haar werkwijze en besluitvorming in haar (sanctie)besluiten, conform de algemene beginselen van behoorlijk bestuur van de Awb. Daarnaast kan de ATKM, op basis van haar specifieke wetten, sanctiebesluiten die zij heeft genomen openbaar maken door deze op haar website te plaatsen. Dit zal zij in beginsel ook doen, zie daarvoor paragraaf 5.
De wettelijke taakvervulling van de ATKM verlangt specifieke deskundigheid van haar medewerkers. Professioneel toezicht vereist continue ontwikkeling van kennis, vaardigheden en ontwikkelmethoden op alle niveaus in de organisatie. De ATKM investeert in de ontwikkeling van haar toezichthouders en gespecialiseerde medewerkers, maar investeert daarnaast ook in (internationale) kennisuitwisseling binnen uiteenlopende terreinen en technische innovatieve tools (bijvoorbeeld detectietools). Deze specifieke deskundigheid is noodzakelijk voor een autoriteit die uniek is in wat zij doet. Beoordelings- en besluitvormingsprocedures moeten van (juridisch) hoogwaardige kwaliteit zijn met respect voor vrijheden en grondrechten.
Artikel 2
Toezicht
Onderdeel van Handhavingsbeleid van de ATKM· Openbare orde en veiligheidsrecht
Deze tekst geldt sinds 18 juni 2026