Sinds 2012 is schuldhulpverlening een wettelijke taak van de gemeente. Per 1 januari 2021 is de Wet gemeentelijke schuldhulpverlening gewijzigd. De grote wijzigingen hebben betrekking op:

  • - Vroegsignalering: we zijn als gemeente verplicht om te acteren op ieder signaal van de volgende 4 signaalpartners: woningcorporatie, energie- en waterleverancier en de zorgverzekeraar. Met deze verankering in de wet is het een gemeentelijke taak geworden. Dit maakt gegevensuitwisseling tussen partijen mogelijk. We sluiten aan bij de landelijke convenanten vroegsignalering.
  • - Gegevensuitwisseling: de Wgs ging er tot 1 januari vanuit dat inwoners zelf bij machte waren om de gegevens aan te leveren. In de praktijk zien we dat dat niet altijd het geval is. De wetgever heeft het mogelijk gemaakt om gegevens uit te vragen. Dit kan het proces versnellen.
  • - Beschikking toegang schuldhulpverlening: in de beschikking wordt het plan van aanpak opgenomen.

Eind september 2020 is de Wet Adviesrecht Gemeenten aangenomen door de Eerste Kamer. Deze wet voorziet in de mogelijkheid van adviesrecht voor de gemeente bij de procedure rond beschermingsbewind wegens problematische schulden. Het is voor gemeenten een mogelijkheid om hier op aan te sluiten. We onderzoeken op welke wijze dat vorm kan krijgen in de gemeente.

3.2.1 Uitgangspunten schuldhulpverlening

De uitgangspunten in de schuldhulpverlening betreffen:

  • - Integrale aanpak: er wordt naast de financiële problematiek, ook gekeken naar de omstandigheden die van invloed zijn op de financiële problemen. Dit kan namelijk van invloed zijn op het slagen van het traject. Zo kijken we o.a. naar inkomen, zorg en wonen. Er is een verbinding met andere hulpverleners, en het schuldenprobleem wordt aangepakt in samenwerking met de partners. Budgetbeheer (en het goed uitvoeren daarvan) is daarbij nadrukkelijk een middel.
  • - Maatwerk: welke vorm van hulp ingezet wordt en welke partners daarbij betrokken worden, is afhankelijk van de situatie waarin de inwoner zich bevindt en welke problemen aan de situatie ten grondslag liggen.
  • - Geen zelfredzaamheid: we mogen er niet van uitgaan dat iedere inwoner zelfredzaam is. Uit steeds meer bronnen blijkt dat stress een grote factor is in het gedrag, ook zo bij iemand die schulden heeft. Het doel is dan ook de zelfredzaamheid van de inwoner te vergroten. Hiervoor is maatwerk (bijvoorbeeld middels budgetbeheer) en een integrale aanpak nodig.

3.2.2 Vorm van dienstverlening

3.2.2.1 Advies en informatie

De inwoner wenst financieel advies dan wel informatie. Dit betreft geen aanmelding in de zin van de Wet gemeentelijke schuldhulpverlening (Wgs) indien de inwoner binnen 1 gesprek geholpen is en/of afziet van verdere dienstverlening.

3.2.2.2 (Problematische) schuldensituatie

De inwoner heeft problematische schulden. In dat geval betreft het een aanmelding en voeren wij een screeningsgesprek met de inwoner, waarna duidelijk zal zijn wat het plan van aanpak zal worden. We streven er naar het gesprek binnen uiterlijk 2 weken na aanmelding, doch binnen 4 weken plaats te laten vinden6 Artikel 4 lid 1 Wgs.. De klantmanager neemt contact op met de inwoner om kort te inventariseren of er sprake is van advies/informatie dan wel een (problematische) schuldensituatie. Een afspraak wordt telefonisch gemaakt en per brief bevestigd. In geval van problematische schulden wordt het dossier na screening overgedragen aan onze uitvoerder. De uitvoerder pakt het dossier op vanaf intake en voert de stabilisatie, budgetbeheer, bemiddeling, toeleiding naar minnelijk en wettelijk traject uit, alsmede nazorg. De gemeente behoudt de regisserende rol over het dossier. De klantmanager schuldhulpverlening heeft gedurende het schuldhulpverleningstraject in samenwerking met de uitvoerder contact met de inwoner en alle partners over de voortgang van het traject. De inwoner krijgt op een persoonlijke wijze advies, informatie en begeleiding tijdens het traject van de klantmanager.

In 2021 gaan we naast schuldbemiddeling, schuldsanering inregelen. Dit betekent voor inwoners minder stress bij het oplossen van schulden.

De schuldhulpverlening aan zelfstandigen vraagt om een bijzondere expertise. In een dergelijke situatie is de inkomenssituatie vaak complex, terwijl ook de aard van de schulden vaak van een andere orde zijn dan bij particulieren. Het gaat vaak om aanzienlijk hogere bedragen, er zijn vaak belastingvorderingen en vorderingen van toeleveranciers. Daarbij is het belangrijk om ervoor te zorgen dat de onderneming kan blijven voortbestaan bij levensvatbaarheid van de onderneming. Wij vinden het van groot belang dat ook zelfstandigen worden geholpen wanneer zij financiële problemen hebben. Daarom is deze schuldhulpverlening ingekocht bij een gespecialiseerde dienstverlener, te weten Regionaal Bureau Zelfstandigen, onderdeel gemeente Rotterdam.

De schuldhulpverlening wordt waar mogelijk in combinatie met een Bbz-traject (Besluit bijstandsverlening zelfstandigen 2004) uitgevoerd. Dat wil zeggen, dat met ondersteuning via het Bbz de onderneming in stand wordt gehouden. In het geval de ondernemer niet voor Bbz in aanmerking komt, is schuldhulpverlening onder voorwaarden mogelijk.

3.2.2.3 Crisissituatie

Hiernaast kan er ook sprake zijn van een crisissituatie. Dit betreft een woningontruiming/ afsluiting van energie of water. Binnen 3 dagen wordt er een gesprek gevoerd met de inwoner. Via een moratorium kan dit worden voorkomen. De gemeente vervult hierin een actieve rol, hiertoe zijn afspraken gemaakt met wooncorporaties.

3.2.3 Borging kwaliteit

Voor de borging van de kwaliteit is het ten eerste van belang dat wij beschikken over voldoende en betrouwbare cijfers7 Zie bijlage 2.. De huidige dienstverlener voor de applicatie schuldhulpverlening stopt met de updaten; derhalve is het noodzakelijk over te stappen op een ander systeem om te kunnen rapporteren, beschikkingen en het traject te kunnen volgen. Wij voeren gesprekken met mogelijke aanbieders van applicaties.

Wij voeren ieder kwartaal op beleidsniveau overleg om te bespreken of de dienstverlening aan de inwoner goed gaat, of aangescherpt dan wel bijgestuurd dient te worden. Wij ontvangen maandelijks gegevens van de uitvoerder en jaarlijks ontvangen wij jaarverslagen. Daarin wordt een verantwoording gegeven van de verstrekte dienstverlening.

Ook is er dagelijks contact met elkaar over casuïstiek. Wij voeren in samenwerking met de uitvoerder gesprekken met de inwoner. Vorenstaande draagt bij aan de kwaliteit van dienstverlening aan de inwoner, alsmede controle op de overeenkomst met de uitvoerder.

In 2018 hebben wij een klanttevredenheidsonderzoek uitgevoerd. Wij gaan op een meer structurele manier de tevredenheid meten. Het laatste klanttevredenheidsonderzoek betrof een enquête gedurende een korte periode, waarbij de tevredenheid werd gemeten na afloop van het traject. Wij gaan de periode van onderzoek verlengen, dat wil zeggen over een langere periode meten. Daarnaast gaan we de tevredenheid meten na een bepaald onderdeel, bijvoorbeeld na de intake etc. Dit gaan we ook op een meer persoonlijke wijze gaan aanpakken.

3.2.4 Positionering preventie en vroegsignalering in verhouding tot curatie

3.2.4.1 Curatie

Wij hebben de groep die zich in curatie bevindt, in beeld. Dit zijn de inwoners die zichzelf bij ons melden én die schulden hebben. Deze inwoners helpen wij met advies dan wel een toeleiding naar een schuldhulpverleningstraject. Dit is spreekwoordelijk het topje van de ijsberg.

Schulden staan zelden op zichzelf. Het zelfstandig gaan wonen, een echtscheiding, het verlies van werk, ziekte en overlijden zijn life-events en hebben grote impact op iemands leven. Daarom zetten wij meer in op het signaleren van financiële problemen door onze partners zoals het wijkteam alsook maatschappelijke partners zoals voedselbank, kledingbank Uniek en diaconaal noodfonds, alsmede andere partners. Het is belangrijk dat de professionals van het wijkteam meer bekend zijn met de inhoud van schuldhulpverlening. We gaan meer inzetten op de toegang tot onze dienstverlening. Dit gaan we doen door standaard te kijken of er sprake is van een financieel probleem bij iemand die zich meldt bij het wijkteam. Als er sprake is van een financieel probleem wordt de inwoner daar verder mee geholpen. Ook gaan we meer hulp bieden aan de inwoner in samenwerking met onze uitvoerder gedurende een schuldhulpverleningstraject. Dit ter voorkoming van uitval en recidive.

Doordat we meer gaan samenwerken, zorgen we ervoor dat de inwoner niet meerdere malen onnodig op gesprek zal moeten verschijnen. Daarnaast gaan we schuldsanering inregelen.

3.2.4.2 Vroegsignalering

Onder de curatieve doelgroep bevindt zich een groep die zichtbaar is, maar minder goed zichtbaar. Het betreft een groep die betalingsachterstanden heeft. Deze groep meldt zich niet zelf bij de gemeente. Over deze groep ontvangen wij signalen dat zij betalingsachterstanden hebben. Wij ontvangen signalen van derde partijen zoals woningbouwverenigingen, leveranciers van energie en water, en zorgverzekeraars. Wij sturen vervolgens de inwoner een brief met daarin de mogelijkheid contact op te nemen. Wij ontvangen vele meldingen van meerdere aanbieders, in diverse formats op diverse tijdstippen. Wij weten ook dat de inwoner de brieven niet leest. De huidige aanpak vraagt om verandering. Onder 3.2.5 staat de wijziging in aanpak uitgelegd.

In 2020 hebben we met de woningcorporaties een convenant ondertekend. De huidige aanpak vraagt om een doorontwikkeling in prioritering, bundeling van signalen van diverse signaalpartners op huishoudniveau alsmede afstemming. In 2021 gaan we starten met deze aanpak. De doorontwikkeling is randvoorwaardelijk om aan te sluiten op de landelijke convenanten vroegsignalering. Ook kijken we naar andere innovatieve vernieuwingen.

3.2.4.3 Preventie

Daaronder bevindt zich een grote groep die voor de gemeente onzichtbaar is. Deze groep heeft nog geen schulden en ook geen betalingsachterstanden, mogelijk speelt er al wel een probleem waarvan het gevolg nog niet zichtbaar is. Wij weten niet welk individu het betreft en om die reden is het ingewikkeld om preventief actie te ondernemen. Daarnaast kan het zo zijn dat de inwoner nog niet voor hulp open staat. Het geven van voorlichting is een manier om een groep te bereiken en hen tegelijkertijd informatie te verschaffen. De voorlichting is gericht op onze schuldhulpverlening en het gebruik van de minima-voorzieningen. Het is belangrijk dat de inwoner gebruik maakt van de aanwezige voorzieningen. Dit draagt bij aan de financiële situatie van het gezin. De NIBUD-krant die wij als gemeente hebben verspreid via een huis-aan-huisblad en die bij onze partners liggen, is daar een mooi voorbeeld van. We gebruiken de krant om het gesprek met de inwoner aan te gaan. We werken hierbij samen met onze maatschappelijke partners.

Uit ervaring weten we dat jongeren die 18 jaar worden, niet goed weten wat hun financiële rechten en plichten zijn. Hier gaan wij meer op inzetten door jongeren actief voor te lichten voordat zij 18 jaar worden.

Uit onderzoek is gebleken dat 18% van de bevolking laaggeletterd is. Bij mensen met financiële problemen, is dit percentage hoger, namelijk 50%.8Keizer, Lezen ≠ begrijpen. Eindrapport, de invloed van beperkte leesvaardigheid op de omgang met financiële problemen, p.9: 2019.9 De algemene rekenkamer (2016 Aanpak van Laaggeletterdheid) geeft aan dat er 2,5 miljoen mensen laaggeletterd zijn tussen 18 en 65 jaar. Er is ook onderzoek gedaan naar de oorzaken van laaggeletterdheid vanuit het perspectief van de klant. Daaruit is gebleken dat de mensen beperkt inzicht hebben in de administratie, er sprake is van misbruik van vertrouwen, financiële hulp aan familie; er sprake is van laag inkomen. Laaggeletterdheid heeft een aandeel in het beperkte inzicht in de administratie en het misbruik van vertrouwen. 10 Ecorys; laaggeletterdheid en schulden. Verkenning van de invloed van laaggeletterdheid op schulden. Rotterdam: 2018.

De komende periode willen we eerst meer bewustzijn creëren bij de klantmanagers rondom dit onderwerp. Dit is van belang om te kunnen signaleren en doorverwijzen naar het aanbod waaronder dat van de bibliotheek. We gaan met hen in gesprek over hoe wij beter kunnen signaleren en kunnen doorverwijzen. Bij de klantcontacten wordt hier aandacht aan gegeven door de klantmanagers.

3.2.5 Gewijzigde aanpak

Preventie

Onze partner Kijk Op Welzijn heeft te maken met meer hulpvragers via Vraagwijzer en Financieel Maatje. De subsidie wordt incidenteel , mede vanwege corona, over 2021 verruimd.

  • - MoneyWays: via MoneyWays wordt in 3 lessen voorlichting geboden aan jongeren op het gebied van financiën door peer-educators. Budget, bepaalde risico’s en de toekomstvisie zijn een rode draad in het aanbod.
  • - MoneyMaker: Begeleiding en coaching van jongeren die te maken hebben met schuldenproblematiek. Er wordt aandacht gegeven aan diverse problematieken (scholing & werk).
  • - Nederlandse schuldhulproute: bewegwijzering voor de inwoner naar (digitale) apps. hulpverlening en vrijwilligers.

Vroegsignalering

Per 1-1-2021 is vroegsignalering een wettelijke taak. Gemeente Barendrecht voert de vroegsignalering al uit. We verwachten een toename in het aantal meldingen vroegsignalering. Dit vanwege de coronacrisis alsmede de verplichting voor de signaalpartners om betalingsachterstanden te melden.

We gaan inzetten op matching van de signalen van de verschillende signaalpartners. Dit zorgt er voor dat we op huishoudniveau meer inzicht hebben in de problematiek. Hierdoor kunnen we beter prioriteren in het aantal meldingen. We kunnen eerder hulp bieden waar de nood hoog is. Ook kunnen we door deze ontwikkeling aansluiten op de landelijke convenanten schuldhulpverlening. Het landelijk convenant is tussen de NVVK en partijen op 10 december ondertekend. Het landelijke Convenant Vroegsignalering vergemakkelijkt de samenwerking tussen leveranciers en gemeenten. Het voorkomt het separaat aangaan van convenanten met alle leveranciers afzonderlijk. 11 https://www.nvvk.nl/vroegsignalering

Curatie

Naast schuldbemiddeling gaan we schuldsanering inregelen. Schuldsanering biedt in bepaalde gevallen uitkomst. Het zorgt voor minder stress bij de schuldenaar. De schuldenaar heeft dan nog maar 1 schuldeiser. Het inregelen van schuldsanering maakt in de toekomst het volgende mogelijk:

  • - Collectief schuldregelen: Schuldenaren hebben vaak meerdere, 10-20, schuldeisers. Collectief schuldregelen maakt het mogelijk om voor meerdere schuldenaren tegelijk afspraken te maken met schuldeisers. Dit kan de periode voorafgaand aan een akkoord verkorten. 12 https://www.nvvk.nl/collectief-schuldregelen
  • - Schuldenknooppunt: Op dit moment communiceren hulpverleners en schuldeisers nog op veel verschillende manieren om een schuldregeling tot stand te brengen: brieven, e-mails, portals, webformulieren. Schuldenknooppunt brengt alles bij elkaar. Ook dit zorgt voor tijdswinst. Samen met VNG werkt de NVVK aan de landelijke implementatie van het Schuldenknooppunt in 2021. 13 https://www.nvvk.nl/schuldenknooppunt