3.2.1 Veilig buitenshuis

Leeftijdslijn: 4 tot 23 jaar

Samenhang met paragrafen: 3.1.2, 3.2.3, 3.3.1, 3.3.2, 3.3.3, 3.3.4, 3.3.5

"Eerst voelden we ons niet veilig op school, omdat we werden gepest. Nu het pesten voorbij is, voelen we ons weer veilig op school."

Amersfoort is een veilige omgeving om op te groeien. Kinderen kunnen zich er vrij bewegen, onbezorgd spelen en prettig wonen. In het Integraal Veiligheidsprogramma 2020-2022 staat beschreven hoe we in de stad samenwerken aan veiligheid en zorg.

In de wijken hebben we aandacht voor veilig samenleven. Het onderwijs werkt met programma’s als Vreedzame school, de Kanjertraining en Kwink om sociaal-emotionele ontwikkeling en burgerschapsvorming te bevorderen. De wijken Liendert en Schuilenburg werken met de Vreedzame Wijk aanpak om ook de wereld van de kinderen buiten de scholen hierop aan te sluiten.

We hebben aandacht voor de weerbaarheid van kinderen. Indebuurt033 en andere organisaties organiseren activiteiten voor kinderen en jongeren die wat extra kunnen gebruiken:

  • - Sociale vaardigheden en weerbaarheidstrainingen.
  • - Leren omgaan met stress en spanning thuis.
  • - Themabijeenkomsten die aansluiten bij de leefwereld van kinderen en jongeren.
  • - Talentontwikkeling en ondersteuning; kinderen en jongeren ontmoeten elkaar, organiseren zelf activiteiten, ondersteund door jongerenwerk.
  • - Maatjesprojecten en coaching voor individuele kinderen en jongeren.

Kinderwerkers en jongerenwerkers spelen een prominente rol bij het voorkomen van problemen. Jongerenwerk signaleert en biedt laagdrempelige ondersteuning. Onder andere door daar te zijn waar jongeren opgroeien. Jongerenwerkers spreken de taal van jongeren en van de buurt, stimuleren hun persoonlijke en sociale ontwikkeling en behartigen hun belangen.

De meeste jongeren ontwikkelen zich tot gelukkige en succesvolle inwoners. Een deel van de jongeren heeft in de ontwikkeling naar volwassenheid te maken met opgroeiproblemen. Een nog kleiner deel belandt vervolgens in de criminaliteit. Overlastgevende en criminele jeugdgroepen en fluïde netwerken vormen een belangrijk thema waarop zorg en veiligheid samenwerken. In deze gezamenlijke aanpak komen preventief groepswerk, wijkgericht werken, de lokale persoons- en gezinsgerichte aanpak en de samenwerking met het Zorg- en Veiligheidshuis (Top-X-aanpak) samen.

Het outreachend werkende Jeugd Interventie Team is een samenwerkingsverband van het Leger des Heils, Indebuurt033, Kwintes en Jellinek. Namens de gemeente richt het Jeugd Interventie Team zich op jongeren in de leeftijd van 14 tot 27 jaar met (complexe) problematiek. Het gaat om jongeren die vaak buiten het bereik van voorzieningen blijven of voor wie de bestaande hulp ontoereikend is. Het team helpt jongeren om inzicht te krijgen in hun eigen problematiek, motiveert ze om in beweging te komen en legt een link met wijkteams, het eigen netwerk en/of gespecialiseerde hulpverlening.

Wat willen we bereiken?

  • - Jeugdigen groeien op in een omgeving met een positief pedagogisch klimaat dat hen stimuleert zich te ontwikkelen tot betrokken en competente inwoners, vanuit de principes van de vreedzame wijk:
    • - We horen bij elkaar (een positieve sociale gemeenschap)
    • - We lossen conflicten zelf op (conflicthantering en mediatie)
    • - We dragen allemaal een steentje bij (taken en verantwoordelijkheden)
    • - We zijn allemaal anders (omgaan met diversiteit)
  • - Kinderen en jongeren voelen zich veilig in hun omgeving en kunnen zich vrij bewegen, spelen en prettig wonen.
  • - We willen voorkomen dat jongeren in de criminaliteit belanden. Als jongeren al in de criminaliteit beland zijn, willen we deze criminele carrière afbreken, of minstens voorkomen dat het van kwaad tot erger gaat.

Wat doen we de komende drie jaar?

  • - Continueren van de aandacht voor veilig samenleven in de wijk en de aanpak ‘vreedzame wijk’ in Liendert en Schuilenburg.
  • - Voortzetten van het groeps- en individuele aanbod om de weerbaarheid van jeugdigen te versterken, en van het kinder- en jongerenwerk.
  • - Het Jongeren Informatie Punt toegankelijker maken. Dit is een laagdrempelige inlooplocatie vanuit het welzijnswerk waar jongeren met uiteenlopende vragen en zorgen terecht kunnen voor een luisterend oor en advies.
  • - Ondersteunen en stimuleren van eigen initiatief voor ontmoeting. Alleen bij kwetsbare groepen initiëren we indien nodig ook tijdelijk ontmoeting (zoals pop-up locatie Nieuwland).
  • - Per 2023 krijgt het Jeugd Interventie Team een structurele plek in het zorglandschap.
  • - Elk jaar brengen we met de wijkprofessionals (waaronder jongerenwerkers, wijkagenten, jeugdboa’s en het Jeugd Interventie Team) in geselecteerde wijken problematische jeugdgroepen en fluïde jeugdnetwerken in kaart. Vervolgens voorzien we ze stuk voor stuk van een aanpak. Dit gebeurt volgens de vijf sporen en bijbehorende ambities:
    • - De groepsgerichte aanpak: preventieve aanpak op groepsniveau van verschillende jeugdgroepen en netwerken in de wijk.
    • - De domein- of buurtgerichte aanpak: aanpak van openbare vindplaatsen (hangplekken of ‘hotspots’) in de wijk, zowel sociaal als fysiek.
    • - De persoons- en gezinsgerichte aanpak: plan van aanpak op individueel niveau, gericht op een combinatie van hulpverlenen en straffen van overlast gevende en/of criminele jongeren.
    • - De justitiële dealeraanpak: opsporing en aanpak van actieve drugsdealers in de wijk.
    • - De ondermijningsaanpak: aanpak die zich richt op betere signalering en handhaving van mogelijke fraude en witwaspraktijken in de wijk.

3.2.2 Veilig thuis

Leeftijdslijn: 0 tot 18 jaar

Samenhang met paragrafen: 3.1.2, 3.3.1, 3.3.2

Als je in Nederland te maken krijgt met geweld, is de kans het grootst dat dit een vorm van huiselijk geweld is. Met huiselijk geweld bedoelen we geweld waarvan de pleger uit de huiselijke of familiekring van het slachtoffer komt. Het kan gaan om fysiek, seksueel en psychisch geweld en het kan in ernst en duur sterk variëren.

Om veiligheid structureel te borgen is het noodzakelijk een doorlopende aanpak te organiseren van preventie, vroegsignalering, melden, interventie, herstel en nazorg.

In de provincie Utrecht werken 26 gemeenten daarom met maatschappelijke partners vanuit één gedeelde visie samen aan een aanpak. Dat doen we al vele jaren. In 2020 stelden we een vernieuwde Regiovisie Geweld hoort nergens thuis vast. Hierin staat wat we hebben bereikt en aan welke speerpunten we de komende jaren gaan werken.

Sinds het vaststellen van de eerste Regiovisie in 2015 is onder andere gewerkt aan:

  • - het bespreekbaar maken van huiselijk geweld.
  • - het gebruik van de meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling.
  • - het gebruik van de verwijsindex risicojongeren. In de verwijsindex registreren professionals de gegevens van jeugdigen over wie zij zich zorgen maken. Deze registratie bevat geen inhoudelijke informatie, maar maakt duidelijk welke andere hulpverlener zich mogelijk ook actief met de situatie van deze jeugdige bezighoudt.
  • - structurele bekostiging van het Centrum seksueel geweld regio Utrecht.
  • - het onderbrengen van het Meldpunt binnenlandse mensenhandel bij Veilig Thuis.
  • - versterking van de samenwerking in de keten Veilig Thuis, SAVE en wijkteams via dialoogbijeenkomsten.
  • - een actualisering van de samenwerkingsovereenkomst tussen gemeenten, Samen Veilig Midden Nederland, en de Raad voor de Kinderbescherming.
  • - realisering van MDA++ in de zes Utrechtse regio’s. Dit is een multidisciplinaire aanpak voor zowel acuut gevaar als voor complexe structureel onveilige situaties waarin de spiraal van onveiligheid onvoldoende wordt doorbroken met de reguliere werkwijze.

Inmiddels wordt landelijk gewerkt aan een andere inrichting van de kind- en gezinsbescherming: het toekomstscenario kind- en gezinsbescherming. “De basisprincipes van het scenario zijn gezinsgericht, rechtsbeschermend en transparant, eenvoudig en lerend. Belangrijk uitgangspunt is dat er voor kind en gezin één vast gezicht is. Rondom het kind is er een Lokaal Team met een vast contactpersoon. Deze werkt nauw samen met een Regionaal Veiligheidsteam waarin functies van de Gecertificeerde Instellingen, Veilig Thuis en de Raad voor de Kinderbescherming zijn samengebracht.” Dit is een stelselwijziging die de komende periode verder vorm moet krijgen.

Wat willen we bereiken?

  • - Een veilig thuis voor volwassenen en kinderen. We werken daarvoor samen aan veiligheid. We willen huiselijk geweld en kindermishandeling voorkomen en/of duurzaam stoppen. Daarbij werken we lokaal waar dat kan, en (boven)regionaal waar dat meerwaarde heeft. We hebben aandacht voor preventie op de langere termijn, willen meer met ervaringsdeskundigen werken en meer aandacht hebben voor mannen, zowel als pleger als slachtoffer.
  • - Vanuit de gedeelde visie die is beschreven in de Regiovisie ‘Geweld hoort nergens thuis’ over huiselijk geweld en kindermishandeling willen we:
    • - Verder bouwen aan het netwerk om huiselijk geweld aan te pakken.
    • - Huiselijk geweld eerder en beter in beeld krijgen.
    • - Huiselijk geweld stoppen en duurzaam oplossen.
    • - Aandacht hebben voor specifieke groepen: onder andere voor slachtoffers van loverboys (binnenlandse mensenhandel), seksueel geweld, kinderen in kwetsbare opvoedsituaties en kinderen die te maken hebben met een complexe scheiding.

Wat doen we de komende drie jaar?

Een aantal zaken vraagt om bovenregionale afstemming, zoals de inzet van Veilig Thuis en de samenwerking met de veiligheidsketen. In de regio zetten we de inzet die al loopt, voort en we gaan in ieder geval aan de slag met het volgende:

  • - Huiselijk geweld en kindermishandeling bespreekbaar maken bij het brede publiek.
  • - Verbeteren van het tijdig signaleren in de verwijsindex risicojongeren en het gebruik van de meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling.
  • - Werken aan het voorkomen van ernstige gevolgen van complexe scheidingen voor kinderen.
  • - Afhankelijk van de landelijke planning, werken we aan de uitwerking van het toekomstscenario kind- en gezinsbescherming in onze regio.
  • - Het borgen van de resultaten van het project ‘Samen werken aan Veiligheid’, dat voortkomt uit het bovenregionale programma ‘Geweld hoort nergens thuis’.
  • - Samen met partners uitwerken hoe we aandacht besteden aan schadelijke traditionele praktijken, in lijn met het landelijke actieprogramma. Schadelijke traditionele praktijken is een verzamelterm voor vormen van onderdrukking en geweld tegen kinderen en volwassenen die voortkomen uit traditie, cultuur, religie of bijgeloof.

3.2.3 Veilig online

Leeftijdslijn: 7 tot 18 jaar

Samenhang met paragrafen: 3.1.2, 3.2.1, 3.3.2, 3.3.3

"Vroeger heb ik wel eens vervelende situaties in een groepsapp meegemaakt. Iemand had een foto van mij gemaakt en gepost met de boodschap 'kijk hoe lelijk ze is'. Je voelt je dan heel kwetsbaar."

De samenleving digitaliseert in een hoog tempo. Er is een groeiende kloof tussen kinderen en jongeren die online weerbaar en vaardig zijn, en kinderen en jongeren die dit niet zijn. Digitalisering kan daardoor de ongelijkheid in kansen vergroten. Om deze kansenongelijkheid tegen te gaan, moeten we investeren in de online weerbaarheid en digitale vaardigheden van de jeugd. Digitale geletterdheid is een essentiële 21e-eeuwse vaardigheid. Onderwijs, overheden en het bedrijfsleven vragen om digitaal vaardige burgers. Relevante thema’s zijn onder andere: cyberpesten, digitale veiligheid, nepnieuws, cybercriminaliteit en omgaan met sociale media. Hoewel digitalisering voor kinderen en jongeren nieuwe mogelijkheden en kansen creëert op allerlei vlakken, vraagt het tegelijkertijd ook veel van hen.

Wat willen we bereiken?

  • - We willen de online weerbaarheid van kinderen en jongeren vergroten, ongeacht hun achtergrond.
  • - Aandacht voor online weerbaarheid wordt net zo normaal als aandacht voor andere maatschappelijke thema’s. Ook ouders zijn zich bewust van de gevaren van online kwetsbaarheid.
  • - Kinderen ontwikkelen 21e-eeuwse vaardigheden, in het bijzonder die van media-wijsheid, ICT-basisvaardigheden, informatievaardigheden en computational thinking.8 Een probleem zo formuleren dat het vervolgens mogelijk wordt om het door middel van computer technologie op te lossen.

Wat doen we de komende drie jaar?

  • - Samen met onderwijs- en kennisinstellingen denken we verder na over hoe we het thema digitale weerbaarheid zowel binnen als buiten school kunnen behandelen. Hierbij is extra aandacht voor kinderen en jongeren die online kwetsbaar zijn en voor de ondersteuning die zij nodig hebben om online minder risico’s te lopen.
  • - We bieden middelen aan voor het primair en voortgezet onderwijs om kinderen en jongeren digitaal weerbaar te maken, zoals een serious game en lespakketten.