In de periode 2012 tot en met 2020 is in totaal ruim € 43,5 miljoen geïnvesteerd in vervanging en relining van riolering (zie bijlage). De bereikte resultaten (output) zijn:

  • - aanleg van bijna 48 km nieuw riolen, ter vervanging van oude riolen (deels ook ombouw van oud gemengd riool naar nieuw gescheiden riool),
  • - ruim 52 km bestaand riool is gerelined,
  • - bijna 22,5 hectare verhard oppervlak is van de gemengde riolering afgekoppeld, dat wil zeggen dat het regenwater niet meer via de riolering naar de zuivering wordt afgevoerd, maar in de bodem wordt geïnfiltreerd of via gescheiden regenwaterriolen naar het oppervlaktewater wordt afgevoerd.
  • - 788 km riool geïnspecteerd,
  • - 32 gemalen zijn gerenoveerd,
  • - een tweede waterretentie bassin is aangelegd bij de Kersenbaan,
  • - 430 ha verhard oppervlak is afgekoppeld van de rioolwaterzuivering, door ombouw van verbeterd gescheiden rioolstelsel naar gescheiden stelsel,
  • - 3 riooloverstorten van het gemengde stelsel zijn gesaneerd, aan de Elgarstraat/Randenbroekerweg, de Columbusweg en aan de Assenraadstraat/Kruiskamp.

Relinen riolen; kunststof kous wordt in riool gebracht

Volgens het voorgaande gemeentelijk rioleringsplan was een totaal investerings-volume verwacht van € 48,5 miljoen (excl. effect prijsindexatie) voor rioolrenovatie, vervanging en verbetering. Eind 2020 hadden de in uitvoering genomen projecten een totale omvang van circa € 4,8 miljoen. Als deze projecten eind 2021 zijn uitgevoerd, bedraagt het gerealiseerde investeringsvolume naar verwachting rond € 48 miljoen (incl. effect prijsstijging). Rekening houdend met het effect van prijsindexatie over deze periode van circa 20% (bron: Statline, CBS, GWW sector 4221 Civieltechnische werken en bouw), is er sprake van een onderbesteding in de afgelopen planperiode.

Een deel van de uitgevoerde en in uitvoering zijnde maatregelen wijkt af van de planning volgens het voorgaande gemeentelijk rioleringsplan. Dit wordt deels verklaard doordat deze planning in 2010 tot en met 2018 in detail was uitgewerkt en voor de periode 2019-2025 alleen globaal. Daarnaast zijn geplande projecten gewijzigd doordat prioriteiten in de loop van de tijd zijn veranderd en door de koppeling met reconstructies in de openbare ruimte (doorlopende afstemming via Meerjarenprogramma).

De stand van de ‘voorziening middelen derden’ per 31 december 2020 is met circa € 32,7 miljoen veel groter dan verwacht in het voorgaande rioleringsplan. Dit heeft twee oorzaken:

  • - Door financiële regelgeving, waardoor de kosten voor rioolvervanging, bijleggen van regenwaterriolen of het relinen van riolen sinds 2018 niet meer gefinancierd konden worden vanuit de ‘voorziening groot onderhoud’ (artikel 44 lid 1c BBV), maar geactiveerd en langjarig moeten worden afgeschreven. De jaarlijkse lasten van rente en afschrijving hiervan zijn veel lager dan de geraamde dotaties aan de ‘voorziening groot onderhoud’, waardoor er in de periode 2018 tot en met 2020 een onderbesteding is geweest. Deze voorziening is beëindigd en samengevoegd met de voorziening middelen derden (artikel 44, lid 2 BBV). Dit zijn beklemde middelen’ die alleen bestemd zijn voor uitgaven aan de riolering.

    De resterende boekwaarde van de investeringen in 2018 tot en met 2020 bedraagt circa € 20,0 miljoen per 1 januari 2021. Als dit in mindering wordt gebracht op de stand van de voorziening, resteert een voorziening van circa € 12,7 miljoen. Dit is ruim hoger dan de geraamde stand van circa € 1,5 miljoen.

  • - Dit deel van de hoger dan verwachte stand van de voorziening wordt voornamelijk veroorzaakt door achterstanden in de uitvoering, vooral ontstaan door beperkte uitgaven in de periode 2013-2016. Belangrijkste reden daarvoor is de vertraging in ruimtelijke ontwikkelingen (met name als gevolg van financiële crisis), waaraan de uitvoering van rioleringsmaatregelen is gekoppeld. Een voorbeeld hiervan is de realisatie van de Kersenbaan en daarmee samenhangende reconstructie van een aantal wegen in de omgeving. De laatste jaren is deze trend weer omgebogen. Ook in 2020 zijn er meer investeringen gedaan. Belangrijk aandachtspunt hierbij is evenwel de krappe personele capaciteit voor projectvoorbereiding.

Deze hoger dan verwachte stand van de voorziening riolering is ondanks de toedeling van extra kosten ten laste van de rioolheffing in meerdere bezuinigingsronden. Zo worden een groter deel van kosten voor wegherstel (€ 1,4 miljoen per jaar), meer kosten voor straatreiniging (ca. € 0,7 miljoen per jaar) en een deel van het beheer van watergangen (ca. € 0,8 miljoen per jaar) aan de riolering toegerekend.

Innovaties

In de afgelopen planperiode is een groot aantal innovatieve ontwikkelingen en maatregelen uitgevoerd, zoals:

  • - Vrijwel volledige ombouw van alle verbeterd gescheiden stelsels naar gescheiden stelsels, waardoor veel minder regenwater via riolering en gemalen naar de zuivering wordt gebracht en dit water nu wordt geïnfiltreerd in de bodem of naar oppervlaktewater wordt afgevoerd.
  • - Meewerken aan onderzoek in het ‘Nationaal Kennis- en Innovatieprogramma Water en Klimaat’, onder andere rond droogteproblematiek in bebouwd gebied.
  • - Onderzoek naar de potentie en mogelijke benutting warmte van rioolwater, bijvoorbeeld door warmtewisselaars in riooltransportleidingen of rioolgemalen, in combinatie met WKO.
  • - Deelname aan het vierjarig EU-project SCOREwater, waarin samen met bedrijven en twee andere steden, Göteborg en Barcelona, onderzoek wordt gedaan naar slimme technologie voor een effectiever waterbeheer.

Mogelijke innovaties die in het voorgaande rioleringsplan zijn aangegeven en (nog) niet zijn uitgevoerd, zijn:

  • - Proefprojecten met ‘dik, zwart afvalwater’ naar de RWZI, voor nieuwe stelsels zoals op De Berg (Lichtenberg terrein), Vathorst-Bovenduist en/of Kop van Isselt.
  • - (Proef)projecten met gescheiden inzameling van urine bij grote gebouwen/ instellingen, zoals de nieuwbouw van Meander ziekenhuis (incl. verwijdering van medicijnresten) of woontoren De Koperhorst, en winning van grondstoffen, zoals fosfaat.
  • - Bevorderen van de toepassing van warmtewisselaars op douches/bad of op vuilwater huisaansluiting bij nieuwbouw en grootschalige renovatie van woningen (woningcorporaties).

Onderzoek

Aanvullend op de onderzoeken die hierboven bij ‘innovaties’ zijn genoemd, zijn in de afgelopen planperiode de volgende onderzoeken uitgevoerd:

  • - In samenwerking met het Platform Water Vallei en Eem zijn regionaal stresstesten uitgevoerd en zijn de klimaateffecten voor wateroverlast, hitte en droogte in beeld gebracht voor de huidige situatie en het verwachte klimaatscenario voor 2050. Zie www.klimaatvalleienveluwe.nl.
  • - Het Basisrioleringsplan 2021, waarin onderzoek is gedaan naar het hydraulisch functioneren van de riolering én de afstroming over maaiveld bij hevige en extreme neerslag (met het oog op klimaatverandering).
  • - Analyse van de invloed van het klimaat (natte winters of droge zomers) en klimaatverandering op de grondwaterstand, op basis van metingen van het grondwatermeetnet van Amersfoort.
  • - In samenwerking met het waterschap, Soest en Baarn, onderzoeken op welke manier een grondwatermodel te bouwen, gebruik makend van het regionaal grondwatermodel, en verfijnd met lokale data voor lokale vragen.

Citizen Science

Een mooi voorbeeld van een innovatieve ontwikkeling is het burgerinitiatief voor het meten van het klimaat in de stad door bewoners, via het initiatief van Meet Je Stad! (in de Duurzame Top 100 van Dagblad Trouw op 3e plaats). Gemeente en waterschap ondersteunen dit initiatief.

Meldingen

Hierboven is de geleverde output beschreven. Een graadmeter voor de impact van uitgevoerde beheer en maatregelen zijn de meldingen ten aanzien van riolering. Hieronder zijn de aantallen meldingen over riolering en (grond)water weergegeven in de periode 2014 tot en met 2020. Hieruit volgt dat er een duidelijke piek in de meldingen ‘Riolering/Hoofdriool’ was in 2018 en dat het aantal meldingen ‘Huisaansluitingen’ en ‘Kolkaansluitingen’ geleidelijk aan lijkt toe te nemen. De eerste kan samenhangen met de wateroverlast door hevige neerslag in september 2018. De tweede zou kunnen samenhangen met het grote aandeel riolen dat worden gerelined (in plaats van vervangen), waarbij de huis- en kolkaansluitingen niet ‘automatisch’ worden mee vervangen (omdat de straat niet open gaat). In lijn met de verwachting zal het aantal knelpunten en reparaties met deze aansluitingen toenemen. Ook met de extra kosten voor opsporen en reparatie van verstoppingen, is relinen meer kosteneffectief dan vervangen van riolen. De komende planperiode zal de verdere ontwikkeling van deze trend in het aantal meldingen goed worden gevolgd.

Bij het aantal meldingen wordt opgemerkt dat in dezelfde periode het totaal aantal meldingen in Amersfoort is verdubbeld; de toename van het aantal meldingen ‘Riolering’ valt dus relatief gezien mee.

Aantallen meldingen per type, in de periode 2014 tot en met 2020

Riolering

Riolering

Water

Jaar

Hoofdriool

Huisaansluiting

Kolkaansluiting

Overige

Totaal

Grondwater

2014

14

3

417

230

664

2015

57

36

446

113

652

9

2016

43

28

366

84

521

13

2017

51

21

380

53

505

5

2018

103

48

593

131

875

9

2019

67

64

684

102

917

3

2020

75

70

656

69

870

20

Totaal

418

272

3.612

786

5.088

59

Gemiddeld per jaar

59

39

506

112

715

8