Waarom willen we dit?
Ons huidige bomenbestand is de basis die we minimaal willen behouden. Daarom moeten we zuinig zijn op de bomen die we al hebben en die groot en oud kunnen worden. Dat doen we door onze bomen zo veel mogelijk te beschermen en alleen te verwijderen na zorgvuldige afweging. In hoofdstuk 2 hebben we al aangegeven dat het lang duurt voordat een boom tot wasdom komt en alle voordelen echt tot uiting komen. Dat betekent dat hoe meer bestaande bomen we behouden, hoe optimaler we bomen en hun voordelen kunnen benutten.
We willen onze bomen ook beschermen om ecologische verbindingen in stand te houden. Net als bij wegen en paden is het belangrijk voor dieren dat bomen op elkaar aansluiten. En dat er op verschillende plekken ook meer bomen bij elkaar staan, zoals bossen en parken. Dat geeft de dieren bescherming en zorgt dat ze zich door de stad kunnen bewegen. Vleermuizen, vogels en insecten maken er dankbaar gebruik van.
Hoe pakken we dit aan?
Met beschermen bedoelen we: zeer zorgvuldig afwegen en alle opties bekijken voordat we - in het uiterste geval - over gaan tot verwijderen. Dit doen we op verschillende manieren. Gemeentelijk beleid gaat uit van samen werken aan de groene stad. De groenblauwe structuren (zo noemen we het groen en het water in Almere) staan in de Nota Kleur aan Groen (2014). Wel is de beschermende werking hiervan beperkt. Daarom willen we meer instrumenten inzetten, zoals het omgevingsplan, de hoofdboomstructuur en de compensatieplicht.
Omgevingsplan
Met ingang van 1 januari 2024 is de Omgevingswet ingegaan en gelden de voormalige bestemmingsplannen als het tijdelijke omgevingsplan. Op dit moment zetten we dit tijdelijke omgevingsplan om naar een ‘definitief’ omgevingsplan. Hiervoor hebben we tot 2032 de tijd. Aan het omgevingsplan kunnen wij nieuwe regels toevoegen. Hierin kunnen we dus regels opnemen om groeiplaatsen en boomstructuren beter te beschermen. Ook kunnen regels worden opgenomen over het uitvoeren van werkzaamheden rondom bomen.
Door regels op te nemen in het nieuwe omgevingsplan krijgen bomen een gelijkwaardige plek in de afweging van de diverse claims op de openbare ruimte. We weten nog niet precies hoe deze regels eruit komen te zien. Net als andere gemeenten zijn we nog aan het uitzoeken hoe we deze regels het best kunnen vormgeven. Daarom gaan we dit verder uitwerken en wordt dit op een later moment voorgelegd aan het bestuur.
Hoofdboomstructuur
Alle bomen in de hoofdboomstructuur hebben extra bescherming. De hoofdboomstructuur omvat de belangrijkste boomstructuren (samenhang tussen bomen) in Almere en maakt deel uit van het GroenBlauwe raamwerk. Deze bomen zijn onderdeel van het fundament voor de leefomgeving, voor het welzijn en gezondheid van mens, plant en dier én voor onze economische positie (Meerjarenperspectief Groen Blauw, maart 2020). Met de actualisatie van het bomenkader breiden we de hoofdboomstructuur verder uit, zodat meer bomen beschermd worden.
De hoofboomstructuur is onder te verdelen in vier* categorieën: De boomstructuren op stads- en stadsdeelniveau bestaat uit onze bomen langs hoofdwegen en watergangen. Het gaat om grote bomen van vaak duurzame soorten. Dit zijn de structuren waar bomen dankzij de groeiplaats al de ruimte hebben gekregen om groot en oud te worden, of nog de ruimte gaan krijgen in nog te ontwikkelen gebieden. De bossen en parken in ons beheer: hierbij gaat het om de locatie en omvang van het bos of park. Deze worden volgens het beheerplan bossen en parken onderhouden. Soms kan ingrijpen noodzakelijk zijn om bossen en parken langer gezond en veilig te houden. Daarom halen we weleens bomen weg. Dus niet de bomen zelf, maar de omvang en bos- en parkgrenzen zijn beschermd en onderdeel van de hoofdboomstructuur. De boomstructuren op wijkniveau brengt de groenstructuren tot in de wijk. Deze bomen zijn nodig voor de leefbaarheid in de leefomgeving van de Almeerder, voor ecologische verbindingen voor dieren en voor de beleving van de groene stad. Individuele bomen zoals de bijzondere bomen. Dit zijn de bomen met een verhaal. Bijvoorbeeld de allerdikste boom of de gedenkboom voor de 100.000ste inwoner. Deze bomen zijn de groene monumenten van Almere. * De toekomstige hoofdboomstructuur bevat bomen in ontwikkelgebieden van Almere welke in de toekomst onderdeel worden van de hoofdboomstructuurkaart.
Wanneer we toch een boom uit de hoofdboomstructuur verwijderen, dan blijft de groeiplaats beschikbaar voor andere bomen, zodat de hoofdboomstructuur intact blijft. Als ontwikkelplannen voor Almere een negatieve invloed hebben op de hoofdboomstructuur, zal eventuele aanpassing of verwijdering expliciet onderdeel moeten uitmaken van de bestuurlijke afweging én besluitvorming door het college. We moeten altijd uitleggen welke alternatieven we hebben overwogen, hoe zorgvuldig de afweging is gemaakt en waarom we een uitzondering maken. Daarnaast leggen we uit waarom en hoe we een boom verplanten, vervangen of compenseren. Het mandaat om aanpassingen te doen of bomen te verwijderen uit de hoofdboomstructuur ligt bij het college. Uitzondering hierop zijn bomen die acuut verwijderd moeten worden vanwege de veiligheid of noodzakelijke werkzaamheden aan kabels en leidingen. Meer uitleg over dit proces staat in bijlage C.
De hoofdboomstructuur is een van de belangrijkste instrumenten die we hebben om de Almeerse bomen en groeiplaatsen nu en in de toekomst te beschermen. Daarom gaan we onderzoeken welke regels in het omgevingsplan opgenomen moeten worden om zowel de boomstructuren als de bomen en groeiplaatsen die daarbinnen vallen beter te beschermen. Daarnaast is ook van belang om binnen de organisatie de status van de hoofdboomstructuur en vereiste toetsing onder de aandacht te blijven brengen. Voor zoveel mogelijk behoud van bomen die groot en oud kunnen worden, is het ontzettend belangrijk dat plannen of vergunningen zo vroeg mogelijk aan de hoofdboomstructuur getoetst worden.
Bescherming bij werkzaamheden
Om naar een toekomstbestendig bomenbestand toe te werken is het behouden, verplanten en compenseren van bomen nodig. Daarom is het volgende stappenplan verplicht wanneer er stedelijke ontwikkelingen of andere ingrepen in de stad zijn die raken aan bomen:
- - Een nulmeting van de bomen en het boomkroonvolume. Hierdoor maken we vroegtijdig de waarde van bomen in een projectgebied inzichtelijk. Dit gebeurt door een inventarisatie naar de conditie, toekomstverwachting, beheerbaarheid en het boomkroonvolume van de bomen. Het waarderen van bomen ondersteunt in de belangenafweging binnen het projectgebied. Hierdoor ontstaat een duidelijk beeld welke bomen beschermwaardig zijn of een lage toekomstverwachting hebben en waar vervanging beter past. Ook kijken we naar de verplantbaarheid van de bomen en hoeveel dit kost;
- - Na het schetsontwerp volgt een boomeffectanalyse (BEA) en toetsen we hoe het ontwerp scoort op de 3-30-300 regel. Als deze niet voldoet, beargumenteren we wat het maximaal haalbare is, welke keuzes zijn gemaakt en of alternatieven mogelijk zijn;
- - Vervolgens nemen we de resultaten van de BEA en de 3-30-300 regel mee in het voorlopig ontwerp. Wanneer het project afwijkt van deze adviezen en de 3-30-300 regel moet de afweging transparant gemaakt worden en wordt dit voorgelegd aan het bestuur;
- - We monitoren het hele project over het behoud, verplanten en nodige compensatie aan bomen en boomkroonvolume.
Meer over verplanten en compenseren staat in uitgangspunt 7 op blz 29. Tot slot houden we ook bij andere werkzaamheden altijd rekening met bomen, om schade aan de bomen te voorkomen. Daarom volgen we de procedure ‘Werken rond bomen’ van het Handboek Bomen en geeft de beheerder advies.
Vooruit denken
We weten nu al dat de komende jaren er meerdere boomstructuren in de stad tegelijkertijd aan het einde van hun levensduur raken of in een eerder stadium een gevaar kunnen vormen voor de omgeving. Dan is grootschalige vervanging ter compensatie nodig. Het liefst willen we voorkomen dat alle bomen in een structuur tegelijkertijd worden weggehaald. Bij eerdere gevallen waar dit noodzakelijk was, merkten we hoeveel vragen dat opriep bij mensen. En hoeveel impact dit ook heeft op de ecologie in de nabije omgeving. Daarom willen we waar mogelijk dit soort grootschalige vervangingen in fases doen. Dat houdt in dat een aantal bomen vroegtijdig worden vervangen, zelfs al kunnen deze nog even mee. Bij grootschalige vervangingen en bij meerdere planbare projecten in één wijk worden bomen in beginsel gefaseerd vervangen.
Vervanging gaat altijd in overleg met de boomexperts, zodat we zeker weten dat we het Almeerse bomenbestand als geheel op de juiste manier beschermen. We halen dus nooit zomaar een boom weg. Wij maken onze afwegingen transparant en communiceren daarover.