Doorzoeken van voertuig en woning

Waar gaat dit over

Je loopt langs een geparkeerde personenauto. Door de zijruit zie je een koevoet en een stapel nieuwe telefoons in de doos liggen. Mag je de auto openen en de spullen pakken? En mag je daarna ook onder de stoelen en in het handschoenenkastje kijken?

Bij een schuur of een woning speelt dezelfde vraag. Het antwoord hangt af van de plaats, van wat je komt doen en van wat je verdenkt.

Wat de wet zegt

De wet onderscheidt betreden en doorzoeken. Betreden is een plaats binnengaan. Wie een plaats mag betreden, mag daar zoekend rondkijken en voorwerpen meenemen die voor de hand liggen. Doorzoeken gaat verder. Je opent kasten, tilt iets op of haalt iets los om te vinden wat je nog niet ziet. Het doel bepaalt welk artikel je gebruikt. Wil je iemand aanhouden, of wil je iets in beslag nemen?

Betreden om aan te houden of in beslag te nemen

Om een verdachte aan te houden, mag een opsporingsambtenaar elke plaats betreden art. 55 Sv. Bij heterdaad van een misdrijf mag iedereen dat, behalve in een woning zonder toestemming van de bewoner.

Om iets in beslag te nemen, mag een opsporingsambtenaar ook elke plaats betreden art. 96 Sv. De voorwaarde is heterdaad van een strafbaar feit of een verdenking van een misdrijf waarvoor voorlopige hechtenis is toegelaten art. 67 Sv. De grens is het zoekend rondkijken. Moet je wachten op iemand die wel mag doorzoeken, dan mag je de situatie bevriezen art. 96 lid 2 Sv.

Een vervoermiddel doorzoeken

Om iets in beslag te nemen, mag een opsporingsambtenaar zelf een vervoermiddel doorzoeken art. 96b Sv. De voorwaarde is weer heterdaad of een verdenking van een misdrijf uit art. 67 Sv. Je mag je de toegang tot het vervoermiddel verschaffen. Je mag ook vorderen dat de bestuurder stopt en het vervoermiddel naar een plaats brengt die jij aanwijst. De grens is het woongedeelte, zoals in een camper. Dat doorzoek je niet zonder toestemming van de bewoner.

Twee bijzondere wetten geven een eigen bevoegdheid. Weet of vermoed je redelijkerwijs dat er drugs in een vervoermiddel zijn, dan heb je toegang tot dat vervoermiddel art. 9 Opw. Die toegang geldt ook voor een woongedeelte. Is er met wapens een strafbaar feit gepleegd, of zijn er aanwijzingen dat dat gaat gebeuren? Dan mag je een vervoermiddel onderzoeken art. 51 WWM. De officier van justitie kan bevelen dat je elk vervoermiddel mag onderzoeken. In een veiligheidsrisicogebied geldt zo'n bevel ten hoogste 12 uur.

Bij een verkeerscontrole mag je de bestuurder laten stoppen en nagaan of hij de Wegenverkeerswet naleeft art. 160 WVW. Die bevoegdheid geeft je geen recht om de auto te doorzoeken.

Een andere plaats doorzoeken

Om een verdachte aan te houden, mag een opsporingsambtenaar elke plaats doorzoeken art. 55a Sv. De voorwaarde is heterdaad of een verdenking van een misdrijf uit art. 67 Sv. Hij heeft daarvoor een machtiging van de officier van justitie nodig. Bij dringende noodzakelijkheid mag hij zonder machtiging doorzoeken. Hij meldt de doorzoeking dan onverwijld aan de officier.

Om iets in beslag te nemen, doorzoekt de officier van justitie de plaats zelf art. 96c Sv. Een woning zonder toestemming van de bewoner valt daar niet onder. Het kantoor van iemand met een verschoningsrecht, zoals een advocaat, ook niet. Bij dringende noodzakelijkheid mag de hulpofficier van justitie het doen, met een machtiging van de officier. Kan de hulpofficier die machtiging niet op tijd vragen, dan kan de officier haar binnen drie dagen alsnog geven.

Een woning doorzoeken

De woning heeft extra bescherming art. 12 Gw art. 8 EVRM. Om iets in beslag te nemen, doorzoekt de rechter-commissaris de woning art. 110 Sv. Hij doet dat op vordering van de officier van justitie. Kan de rechter-commissaris niet worden afgewacht, dan mag de officier de woning doorzoeken bij dringende noodzakelijkheid art. 97 Sv. Ook dan is heterdaad of een verdenking uit art. 67 Sv nodig. De officier heeft daarvoor een machtiging van de rechter-commissaris nodig. Kan ook de officier niet worden afgewacht, dan krijgt de hulpofficier die bevoegdheid, met dezelfde machtiging.

Een woning binnentreden

Voor het binnengaan van een woning geldt de Algemene wet op het binnentreden (Awbi). Wie binnentreedt, laat eerst zijn legitimatie zien en vertelt het doel art. 1 Awbi. Wil je binnen met toestemming, dan vraag je die vooraf. De toestemming moet voor jou blijken.

Zonder toestemming heb je een schriftelijke machtiging tot binnentreden nodig art. 2 Awbi. Bij ernstig en onmiddellijk gevaar voor personen of goederen mag je zonder machtiging naar binnen. De officier van justitie, de hulpofficier en de advocaat-generaal mogen een machtiging geven art. 3 Awbi. Zij doen dat alleen als het doel het binnentreden zonder toestemming redelijkerwijs vereist.

Tussen middernacht en 6 uur 's ochtends treed je alleen binnen als het dringend noodzakelijk is art. 7 Awbi. Dat geldt ook als de bewoner afwezig is. De machtiging moet dat dan uitdrukkelijk toestaan. Binnen mag je je de toegang en doorgang verschaffen die het doel vereist art. 9 Awbi. Een machtiging tot binnentreden geeft je geen recht om te doorzoeken.

Waar het misgaat

Ga je verder dan zoekend rondkijken? Een kastdeur openen is doorzoeken. Ook bij het lostrekken van een pijp kijkt de rechter of je verder ging dan rondkijken. Kijk je alleen rond en pak je wat je al ziet, dan blijf je binnen het betreden.

Wat is je doel? Aanhouden en in beslag nemen hebben elk hun eigen artikel.

Is het een controle of een opsporingsonderzoek? Een verkeerscontrole geeft je geen bevoegdheid om te doorzoeken. Zie je tijdens de controle iets strafbaars, dan begint de opsporing.

Is het een woongedeelte? Het woongedeelte van een camper doorzoek je niet met art. 96b Sv zonder toestemming van de bewoner.

Heb je toestemming van de bewoner zelf? De toestemming moet blijken. Een bezoeker kan je geen toegang geven tot de woning van een ander.

Rechtspraak

Met een machtiging tot binnentreden mag je elke ruimte in de woning bereiken, zo nodig door een tussendeur te forceren. Doorzoeken mag je met die machtiging niet (ECLI:NL:HR:2003:AH9998).

Wat verder gaat dan zoekend rondkijken, is een doorzoeking. Het hof vond dat het lostrekken van een pijp in een kelder geen doorzoeking was. De Hoge Raad vond dat oordeel niet zonder meer begrijpelijk (ECLI:NL:HR:2004:AM2533).

De politie opende in een woning een kastdeur. Dat is meer dan zoekend rondkijken, ook als de politie al wist dat er drugs lagen (ECLI:NL:HR:2010:BO8202).

Een agent zag door het glazen raam van een oven een tas liggen. Hij opende de oven en nam de tas in beslag. De Hoge Raad vond het oordeel begrijpelijk dat dit geen doorzoeking was. De agent had al gezien wat hij in beslag wilde nemen. De Hoge Raad zei ook dat het betreden op grond van art. 9 Opw alleen zoekend rondkijken toestaat (ECLI:NL:HR:2026:442).

Bij een verkeerscontrole zag een agent een lachgasfles in een auto. Hij onderzocht de lading en tilde de bodemplaat van de kofferbak op. Dat onderzoek steunde op art. 23 WED. Volgens de Hoge Raad hoeft dat onderzoek niet beperkt te blijven tot zoekend rondkijken. Het mag niet verder gaan dan de taak vereist (ECLI:NL:HR:2025:1511).

In de scenario's kun je oefenen met binnentreden en doorzoeken.