Inbeslagneming

Waar gaat dit over

Je houdt een man staande die verdacht wordt van zakkenrollen op een markt. In zijn jaszak zit een portemonnee met de pasjes van iemand anders. Mag je die portemonnee meenemen? En zijn telefoon, waarop misschien berichten staan over de diefstal?

Een andere dag zie je in een voortuin een fiets met een doorgeknipt slot. De fiets staat als gestolen geregistreerd, maar de bewoner is niet thuis. Mag je de tuin in om de fiets mee te nemen? Dit thema legt uit wat je in beslag mag nemen, waar je dat mag doen en wat er daarna gebeurt.

Wat de wet zegt

Inbeslagneming is een voorwerp onder je nemen of houden ten behoeve van de strafvordering art. 134 Sv. Het beslag eindigt als het voorwerp wordt teruggegeven of als een andere beslissing het beëindigt. De regels in dit thema volgen het Wetboek van Strafvordering zoals het nu geldt. Het nieuwe Wetboek van Strafvordering is vastgesteld, maar nog niet in werking.

Wat je in beslag kunt nemen

Een voorwerp is vatbaar voor inbeslagneming als het kan helpen de waarheid aan de dag te brengen art. 94 Sv. Dat geldt ook als het wederrechtelijk verkregen voordeel kan aantonen. Je kunt ook beslag leggen op een voorwerp dat de rechter later kan verbeurd verklaren of aan het verkeer onttrekken. Denk aan een wapen, drugs of de opbrengst van een diefstal.

Beslag om later een boete of een ontnemingsbedrag te kunnen innen, heet beslag tot bewaring van verhaal art. 94a Sv. Dat beslag mag alleen bij een verdenking van een misdrijf waarop een geldboete van de vierde of vijfde categorie staat. Het kan alleen met een machtiging van de rechter-commissaris, op vordering van de officier van justitie art. 103 Sv. Je legt het dus niet op eigen gezag.

Beslag bij de verdachte

Houd je een verdachte staande of aan, dan mag je vatbare voorwerpen die hij bij zich heeft in beslag nemen art. 95 Sv. Je hebt daarvoor geen heterdaad of zwaar misdrijf nodig. De grens is wat de verdachte met zich voert. Wil je zijn kleding onderzoeken, dan moet hij zijn aangehouden en moeten er ernstige bezwaren tegen hem zijn art. 56 Sv.

Beslag op een plaats

Ligt het voorwerp ergens anders, dan mag je de plaats betreden om het in beslag te nemen art. 96 Sv. De voorwaarde is heterdaad van een strafbaar feit of een verdenking van een misdrijf waarvoor voorlopige hechtenis is toegelaten art. 67 Sv. Je mag dan zoekend rondkijken en meenemen wat voor de hand ligt.

Moet je zoeken, dan heb je een bevoegdheid tot doorzoeken nodig. Een vervoermiddel mag je zelf doorzoeken art. 96b Sv. Een andere plaats doorzoekt de officier van justitie art. 96c Sv. Tot die tijd mag je de situatie bevriezen art. 96 lid 2 Sv. Je neemt dan maatregelen om te voorkomen dat voorwerpen verdwijnen of beschadigd raken. Die maatregelen kunnen ook de vrijheid van de aanwezigen beperken. Voor een woning zonder toestemming heb je een machtiging nodig uit de Algemene wet op het binnentreden (Awbi) art. 2 Awbi.

Een ander laten uitleveren

Heeft iemand anders dan de verdachte het voorwerp, dan kun je bevelen dat hij het uitlevert art. 96a Sv. Dat mag alleen bij een verdenking van een misdrijf uit artikel 67. Het bevel geef je niet aan de verdachte zelf. Familie van de verdachte en wie een verschoningsrecht heeft, zoals een advocaat, hoeven het bevel niet altijd op te volgen.

Na het beslag

Van elk beslag maak je een kennisgeving van inbeslagneming art. 94 lid 3 Sv. Zo mogelijk geef je de eigenaar of houder een bewijs van ontvangst. Je geeft de kennisgeving zo snel mogelijk aan de hulpofficier van justitie. De hulpofficier beoordeelt of het beslag moet blijven.

De hulpofficier of de officier van justitie beslist over het voortduren van het beslag art. 116 Sv. Is het voorwerp niet meer nodig voor de strafvordering, dan beëindigt hij het beslag. Hij laat het voorwerp dan onverwijld teruggeven aan degene bij wie het in beslag is genomen. Doet die persoon schriftelijk afstand, dan kan het openbaar ministerie het voorwerp aan de rechthebbende teruggeven.

Beklag

Wie belang heeft bij het voorwerp, kan zich schriftelijk beklagen over de inbeslagneming art. 552a Sv. Dat kan ook over het uitblijven van een last tot teruggave en over het gebruik van gegevens. De belanghebbende dient het klaagschrift zo snel mogelijk in bij de griffie van het gerecht. Is er geen vervolging, dan is dat de rechtbank en uiterlijk twee jaar na de inbeslagneming. De raadkamer behandelt het beklag in het openbaar.

Waar het misgaat

Is het voorwerp vatbaar voor beslag? Een voorwerp dat niets met het feit te maken heeft, neem je niet in beslag. Je moet kunnen uitleggen waarom het nodig is voor het bewijs, het voordeel of de verbeurdverklaring.

Heeft de verdachte het bij zich of ligt het ergens? Bij zich hebben betekent dat het beslag steunt op art. 95 Sv. Ligt het ergens anders, dan heb je heterdaad of een verdenking uit artikel 67 nodig.

Mag je de plaats in? De bevoegdheid om in beslag te nemen geeft je geen recht om te doorzoeken. Bij een woning gelden de regels van de Awbi.

Heb je een kennisgeving gemaakt? Zonder kennisgeving kan de hulpofficier het beslag niet beoordelen.

Wat doe je met de telefoon? Een telefoon is een voorwerp dat je in beslag kunt nemen. Het onderzoek van de gegevens op de telefoon heeft eigen grenzen.

Rechtspraak

Iemand klaagde over beslag op voorwerpen die als bewijs konden dienen. De rechtbank kijkt dan aan de hand van de stukken of er grond was voor het beslag. De Hoge Raad vond het oordeel begrijpelijk dat er een redelijk vermoeden van schuld was (ECLI:NL:HR:2009:BJ7259).

De politie forceerde een ruit en een aantal deuren om in een woning te komen. Daar nam zij hennepplanten in beslag die zij door zoekend rondkijken zag. Volgens de Hoge Raad was dat geen doorzoeking. Dat het beslag vier uur duurde, kwam door het grote aantal planten (ECLI:NL:HR:2004:AO6419).

Een opsporingsambtenaar mag een in beslag genomen telefoon onderzoeken zonder toestemming van de officier of de rechter. Dat geldt als het onderzoek maar een beperkte inbreuk op de privacy maakt. Leest hij met software alle gegevens uit, dan kan dat onderzoek onrechtmatig zijn. Zo'n verstrekkend onderzoek kan de officier van justitie of de rechter-commissaris doen (ECLI:NL:HR:2017:584).

In de scenario's kun je oefenen met inbeslagneming bij een doorzoeking.