Eigendom overdragen en de koper te goeder trouw

Waar gaat dit over

Je koopt een tweedehands fiets van iemand uit de buurt, betaalt en rijdt ermee weg. Een maand later staat de echte eigenaar voor je deur. Hij had de fiets uitgeleend aan de verkoper. Of hij de fiets terug kan eisen, hangt af van twee vragen. Ben jij eigenaar geworden? En zo niet, beschermt de wet je toch?

Een koop alleen maakt je nog geen eigenaar. De koop verplicht de verkoper om de zaak over te dragen. Pas met de overdracht gaat de eigendom over. Dit thema loopt de eisen voor die overdracht langs. Daarna volgt de bescherming van de koper die niet wist dat de verkoper geen eigenaar was.

Wat de wet zegt

Roerend of onroerend

art. 3:3 BW verdeelt zaken in onroerend en roerend. Een zaak is onroerend als zij aan een van deze voorwaarden voldoet.

1. Het is grond.
2. Het zijn delfstoffen die nog niet zijn gewonnen.
3. Het zijn beplantingen die met de grond zijn verenigd.
4. Het is een gebouw of werk dat duurzaam met de grond is verenigd. Dat kan ook via een ander gebouw of werk.

Het rechtsgevolg is dat de zaak onroerend is. Alle andere zaken zijn roerend. Het verschil telt, want een onroerende zaak lever je met een notariële akte en inschrijving in de openbare registers art. 3:89 BW. Een roerende zaak lever je veel eenvoudiger.

De overdracht

art. 3:84 BW stelt drie rechtsvoorwaarden voor de overdracht van een goed.

1. Er is een levering.
2. De levering gebeurt krachtens een geldige titel.
3. Degene die levert, is bevoegd om over het goed te beschikken.

Het rechtsgevolg is dat het goed is overgedragen. De verkrijger is dan eigenaar. De titel is de rechtsgrond voor de overdracht, zoals een koop of een schenking. Bij die titel moet het goed voldoende bepaald zijn omschreven. Een overdracht die alleen dient als zekerheid, is geen geldige titel. De koop verplicht de verkoper om de zaak in eigendom over te dragen en af te leveren art. 7:9 BW.

De levering van een roerende zaak

art. 3:90 BW bepaalt hoe je een roerende zaak levert die in de macht van de vervreemder is. De vervreemder verschaft de verkrijger het bezit van de zaak. In de praktijk krijg je de zaak in handen. Soms blijft de zaak na de levering bij de vervreemder. Tegenover iemand met een ouder recht werkt de levering dan pas als de zaak bij jou is.

De verkrijger te goeder trouw

Ontbreekt de beschikkingsbevoegdheid, dan is er volgens art. 3:84 BW geen overdracht. art. 3:86 BW maakt daarop een uitzondering. De overdracht is toch geldig als aan deze rechtsvoorwaarden is voldaan.

1. Het gaat om een roerende zaak die geen registergoed is, of om een recht aan toonder of order.
2. De zaak is geleverd volgens artikel 3:90, 3:91 of 3:93.
3. De overdracht gebeurde anders dan om niet. Je hebt er dus iets tegenover gesteld, zoals een betaling.
4. De verkrijger is te goeder trouw.

Het rechtsgevolg is dat je eigenaar wordt, ondanks de onbevoegdheid van de verkoper. Goede trouw betekent dat je de onbevoegdheid niet kende en ook niet behoorde te kennen art. 3:11 BW. Had je goede reden tot twijfel, dan ben je niet te goeder trouw. Dat geldt ook als je niets kon onderzoeken.

De uitzondering voor gestolen zaken

Lid 3 van art. 3:86 BW beschermt de eigenaar van een gestolen roerende zaak. Hij kan de zaak drie jaar lang als zijn eigendom opeisen, gerekend vanaf de dag van de diefstal. Dat geldt ook tegenover een koper te goeder trouw. Lid 4 bepaalt dat die termijn kan worden gestuit, zoals een verjaringstermijn.

Het opeisen kan in twee gevallen niet.

1. Een particulier kocht de zaak in een winkelpand van een handelaar in zulke zaken. De handelaar verkocht in de normale gang van zijn bedrijf. Een veilinghouder telt niet mee.
2. Het gaat om geld of om papier aan toonder of order.

Na drie jaar vervalt het recht om op te eisen. De koper te goeder trouw is dan beschermd op grond van lid 1. Let daarnaast op art. 3:87 BW. Vraagt iemand je binnen drie jaar van wie je de zaak kreeg, geef die gegevens dan meteen. Doe je dat niet, dan verlies je de bescherming.

Waar het misgaat

• Is de zaak roerend of onroerend? Een tuinhuis op losse stenen is iets anders dan een schuur met een fundering. De rechter kijkt of het gebouw duurzaam met de grond is verenigd.
• Is er al geleverd? Wie betaalt maar de zaak nog niet heeft gekregen, is nog geen eigenaar. Hij heeft wel een vordering op de verkoper.
• Was de verkoper bevoegd? Wie een zaak leent, huurt of in bewaring heeft, mag haar niet verkopen.
• Kreeg je de zaak gratis? Dan beschermt art. 3:86 BW je niet, want die bescherming geldt alleen anders dan om niet.
• Had je reden tot twijfel? Een prijs ver onder de waarde kan die twijfel geven. Dat geldt ook voor een verkoper zonder bon of sleutel. Of dat genoeg is, hangt af van de omstandigheden.
• Was de zaak gestolen? Dan kan de eigenaar haar drie jaar lang opeisen, ook van een koper te goeder trouw. Koop je als particulier in een gewone winkel, dan geldt die uitzondering niet.

Een voorbeeld laat het verschil zien. Iemand koopt via internet voor een redelijke prijs een elektrische fiets van een particulier. Hij weet niet dat de fiets een jaar eerder is gestolen. Hij is te goeder trouw en betaalde, maar de eigenaar kan de fiets toch opeisen. Had hij dezelfde fiets in een fietsenwinkel gekocht, dan kon de eigenaar dat niet.

Oefenen

Je kunt het onderwerp oefenen in de scenario's. Daar pas je de eisen voor overdracht en de bescherming van de koper toe op een eigen casus.