Totstandkoming van een overeenkomst

Waar gaat dit over

Elke dag sluiten mensen overeenkomsten zonder dat ze iets ondertekenen. Je koopt een brood of je spreekt een prijs af met een klusjesman. De vraag is dan vaak niet wat er in de overeenkomst staat, maar of er al een overeenkomst is. Iemand wil terug van een afspraak, of zegt dat hij nooit iets heeft toegezegd.

Het antwoord volgt uit twee stappen. De ene partij doet een aanbod en de andere partij aanvaardt het. Andere regels zeggen hoe lang een aanbod geldt en wat een afwijkend antwoord doet. Ook staat er wat geldt als iemand iets anders bedoelde dan hij zei.

Wat de wet zegt

Aanbod en aanvaarding

art. 6:217 BW is de hoofdregel. Je toetst het artikel met twee rechtsvoorwaarden.

1. Er is een aanbod.
2. Dat aanbod is aanvaard.

Het rechtsgevolg is dat er een overeenkomst tot stand komt. Het aanbod en de aanvaarding zijn allebei rechtshandelingen. Daarvoor vraagt art. 3:33 BW een wil die gericht is op een rechtsgevolg en die blijkt uit een verklaring. Die verklaring kan mondeling of schriftelijk zijn.

Het woord 'aanbod' is een open norm. Een aanbod is een voorstel dat zo bepaald is dat de ander alleen nog 'ja' hoeft te zeggen. Een advertentie is dat in de regel niet. Bij die vraag wordt vaak het arrest Hofland/Hennis van de Hoge Raad uit 1984 genoemd. Dat arrest staat nog niet in Wetpunt. Volgens dat arrest is een advertentie met een prijs in beginsel een uitnodiging om te onderhandelen. De adverteerder wil namelijk zelf kunnen kiezen met wie hij een overeenkomst sluit. De rechter legt de mededeling uit in het licht van de omstandigheden, dus de uitkomst kan per geval verschillen.

Herroepen van een aanbod

art. 6:219 BW bepaalt dat de aanbieder zijn aanbod kan herroepen. Dat kan alleen zolang het aanbod niet is aanvaard en er nog geen aanvaarding is verzonden. Noemt het aanbod een termijn voor de aanvaarding, dan kan de aanbieder het niet herroepen. Hetzelfde geldt als op een andere manier uit het aanbod volgt dat het onherroepelijk is. Zegt het aanbod dat het vrijblijvend is, dan mag de aanbieder het nog meteen na de aanvaarding herroepen.

Vervallen van een aanbod

art. 6:221 BW kent drie manieren waarop een aanbod vervalt.

1. Een mondeling aanbod vervalt als de ander het niet meteen aanvaardt.
2. Een schriftelijk aanbod vervalt als de ander het niet binnen een redelijke tijd aanvaardt.
3. Een aanbod vervalt als de ander het verwerpt.

Het rechtsgevolg is dat er niets meer te aanvaarden valt. Een 'ja' na dat moment brengt geen overeenkomst tot stand op grond van het oude aanbod.

Een antwoord dat afwijkt

art. 6:225 BW gaat over een aanvaarding die niet precies past bij het aanbod. Wijkt het antwoord af, dan geldt het als een nieuw aanbod en als verwerping van het oude aanbod. Nu moet de eerste partij dus aanvaarden. Wijkt het antwoord alleen op ondergeschikte punten af, dan geldt het wel als aanvaarding. De overeenkomst komt dan tot stand op de voorwaarden van het antwoord. Dat geldt niet als de aanbieder meteen bezwaar maakt tegen de verschillen.

Vertrouwen op een verklaring

Soms bedoelt iemand iets anders dan hij zegt of schrijft. Een verkoper typt bijvoorbeeld een prijs met een nul te weinig. Volgens art. 3:33 BW ontbreekt dan de wil. art. 3:35 BW beschermt de ander toch onder twee rechtsvoorwaarden.

1. De ander heeft de verklaring opgevat als een verklaring van een bepaalde strekking die aan hem was gericht.
2. Hij mocht de verklaring onder de gegeven omstandigheden redelijkerwijs zo opvatten.

Het rechtsgevolg is dat de verklaarder zich niet kan beroepen op het ontbreken van zijn wil. De overeenkomst staat dan. Of de ander mocht vertrouwen, hangt af van de omstandigheden. Een prijs die veel te laag is, maakt dat vertrouwen minder snel gerechtvaardigd.

Waar het misgaat

• Is de mededeling een aanbod, of alleen een uitnodiging om te onderhandelen? Een advertentie op een verkoopsite is in de regel een uitnodiging. Je reactie daarop is dan zelf het aanbod.
• Was het aanbod nog geldig toen de ander 'ja' zei? Een mondeling aanbod moet je meteen aanvaarden. Wie een week later terugbelt, aanvaardt niets meer.
• Herriep de aanbieder op tijd? Na een verzonden aanvaarding kan dat niet meer, tenzij het aanbod vrijblijvend was.
• Week het antwoord af van het aanbod? Een hogere of lagere prijs is geen ondergeschikt punt. Dan ligt er een nieuw aanbod.
• Verwijzen beide partijen naar hun eigen algemene voorwaarden? Dan werkt de tweede verwijzing niet, tenzij die de eerste voorwaarden uitdrukkelijk van de hand wijst art. 6:225 BW.
• Mocht de ander vertrouwen op wat er stond? Een kennelijke vergissing mag je niet zomaar benutten.

Rechtspraak

Het gerechtshof 's-Hertogenbosch oordeelde in 2008 over een aanbieding op een veilingsite (ECLI:NL:GHSHE:2008:BE0004). De vraag was of de aanbieding een aanbod was of een uitnodiging om te onderhandelen. Het hof legde de mededeling uit in het licht van de omstandigheden. Op die site was de bedoeling dat de hoogste bieder het artikel krijgt. De koper mocht de aanbieding daarom opvatten als een voldoende bepaald aanbod. Met zijn hoogste bod kwam de koop tot stand.

De rechtbank Rotterdam ging in 2020 uit van het beginsel dat een advertentie een uitnodiging is om te onderhandelen (ECLI:NL:RBROT:2020:12306). De partij die een overeenkomst stelde, had te weinig omstandigheden aangevoerd om van dat beginsel af te wijken. Samen laten deze uitspraken zien dat het van de context afhangt.

Het gerechtshof Arnhem oordeelde in 2006 over een auto die op een verkoopsite was aangeboden (ECLI:NL:GHARN:2006:AZ0367). Het bouwjaar en de kilometerstand in de advertentie klopten niet. Het hof oordeelde dat de auto niet aan de overeenkomst beantwoordde art. 7:17 BW. De koper hoefde die gegevens niet zelf te onderzoeken. Deze uitspraak gaat dus niet over de vraag of er een overeenkomst is. Ze laat zien dat een advertentie wel meetelt voor wat je mag verwachten.

Oefenen

Je kunt het onderwerp oefenen in de scenario's. Daar beantwoord je de vragen over aanbod en aanvaarding bij een eigen casus.