Rechtsvormen en wie voor de schulden opdraait

Waar gaat dit over

Twee mensen beginnen samen een bedrijf. Ze huren een pand, kopen voorraad in en sluiten contracten met leveranciers. Zolang de rekeningen worden betaald, merkt niemand iets van de rechtsvorm. Dat verandert als het geld op is. Dan wil een schuldeiser weten wie hij kan aanspreken. Is dat alleen de onderneming, of ook de mensen erachter?

Het antwoord hangt af van de rechtsvorm. Een rechtspersoon heeft een eigen vermogen en eigen schulden. Een personenvennootschap is een overeenkomst tussen mensen, en die mensen staan zelf in voor de schulden. Daartussen zitten vormen met een eigen regeling, zoals de commanditaire vennootschap en de vereniging zonder notariële akte. Dit thema loopt de vormen langs en zegt per vorm wie voor de schulden opdraait.

Wat de wet zegt

Welke organisaties rechtspersoon zijn

Rechtsvoorwaarde: de organisatie is een vereniging, coöperatie, onderlinge waarborgmaatschappij, naamloze vennootschap (NV), besloten vennootschap (BV) of stichting. Rechtsgevolg: zij bezit rechtspersoonlijkheid art. 2:3 BW. De lijst is gesloten. Een vennootschap onder firma (vof), een commanditaire vennootschap (cv) en een maatschap staan er niet in. Zij zijn dus geen rechtspersoon.

Een rechtspersoon staat in het vermogensrecht gelijk met een natuurlijk persoon art. 2:5 BW. Hij kan eigenaar zijn, contracten sluiten en schulden hebben. Een bestuurder handelt namens de rechtspersoon. Daardoor wordt de rechtspersoon de schuldenaar, en niet de bestuurder zelf. Wanneer een bestuurder toch persoonlijk betaalt, lees je in het thema over bestuurdersaansprakelijkheid.

De BV en de NV

Rechtsvoorwaarde: de vennootschap is door een of meer personen opgericht bij notariële akte. Rechtsgevolg: een aandeelhouder is niet persoonlijk aansprakelijk voor wat in naam van de vennootschap wordt verricht. Hij draagt niet meer bij in de verliezen dan het bedrag dat hij op zijn aandelen moet storten. Voor de BV staat dit in art. 2:175 BW, voor de NV in art. 2:64 BW. Een schuldeiser van de BV verhaalt zich dus op het vermogen van de BV.

Als de notariële akte ontbreekt

Rechtsvoorwaarde: de wet eist een notariële akte voor de oprichting, en die akte is er niet. Rechtsgevolg: de rechtspersoon ontstaat niet art. 2:4 BW. Is er toch een vermogen gevormd op naam van de 'BV', dan benoemt de rechter op verzoek vereffenaars. Wie als bestuurder optrad, is hoofdelijk verbonden voor de schulden die in zijn tijd opeisbaar werden. Zijn er geen bestuurders, dan zijn degenen die handelden hoofdelijk verbonden.

Een tussenvorm is de BV in oprichting. Wie handelt namens een BV die nog moet worden opgericht, is zelf hoofdelijk verbonden. Dat duurt tot de BV de rechtshandeling na haar oprichting bekrachtigt art. 2:203 BW.

De vennootschap onder firma

Rechtsvoorwaarde: het gaat om een verbintenis van de vof. Rechtsgevolg: elke vennoot is hoofdelijk verbonden art. 18 WvK. De schuldeiser kan dus elke vennoot voor het hele bedrag aanspreken. Elke vennoot is ook bevoegd om de vof te verbinden, tenzij hij daarvan is uitgesloten art. 17 WvK. Staat de vof niet in het handelsregister, dan geldt een uitsluiting niet tegenover derden. Elke vennoot mag dan voor de firma handelen art. 29 WvK.

De commanditaire vennootschap

Een cv bestaat uit een of meer hoofdelijk verbonden vennoten en een of meer geldschieters art. 19 WvK. Voor de beherende vennoten geldt hetzelfde als bij de vof. De geldschieter heet de commanditaire vennoot. Rechtsvoorwaarde voor zijn bescherming: zijn naam staat niet in de firma. Ook verricht hij geen daad van beheer, zelfs niet met een volmacht. Rechtsgevolg: hij draagt in de schade niet verder dan wat hij heeft ingebracht of moest inbrengen art. 20 WvK. Overtreedt hij een van die twee verboden, dan is hij hoofdelijk verbonden voor alle schulden van de cv art. 21 WvK.

De maatschap

Rechtsvoorwaarde: de maten hebben met de schuldeiser gehandeld. Rechtsgevolg: de schuldeiser kan ieder van hen aanspreken voor een gelijk deel. Dat geldt ook als hun aandeel in de maatschap verschilt. Alleen als bij het aangaan van de schuld uitdrukkelijk iets anders is bepaald, dragen zij naar verhouding van hun aandeel. Dit staat in artikel 7A:1680 BW.

Een voorbeeld laat het verschil zien. Drie vennoten hebben samen een schuld van € 90.000. In een vof kan de schuldeiser elk van hen voor € 90.000 aanspreken. In een maatschap kan hij elk van hen voor € 30.000 aanspreken.

De vereniging zonder notariële akte

Een vereniging kan zonder notaris worden opgericht. Rechtsvoorwaarde: de statuten staan niet in een notariële akte. Rechtsgevolg: de vereniging kan geen registergoederen verkrijgen en geen erfgenaam zijn. De bestuurders zijn hoofdelijk naast de vereniging verbonden voor schulden uit rechtshandelingen die tijdens hun bestuur opeisbaar worden art. 2:30 BW. Is de vereniging ingeschreven in het handelsregister, dan is de bestuurder minder snel aansprakelijk. De schuldeiser moet dan aannemelijk maken dat de vereniging niet zal betalen.

Waar het misgaat

Is een vof een rechtspersoon? Nee. De vof staat niet in de lijst van art. 2:3 BW. Wie een vof met een BV verwart, past artikelen uit Boek 2 toe waar het Wetboek van Koophandel geldt.

Is de BV al opgericht? Een overeenkomst die iemand sluit namens een BV in oprichting, bindt de BV pas na bekrachtiging. Tot dan staat de persoon die handelde er zelf voor in.

Mag de commanditaire vennoot even bijspringen? Een daad van beheer maakt hem hoofdelijk aansprakelijk, ook als hij met een volmacht handelt. Het gaat om wat hij feitelijk doet, niet om de titel die hij voert.

Gaat het om een vof of om een maatschap? Het verschil bepaalt of iedere vennoot voor het geheel of voor een gelijk deel betaalt. Reken het bedrag per vennoot dus altijd uit.

Is de bestuurder aansprakelijk omdat de BV niet betaalt? In beginsel niet. De schuld is van de BV. Persoonlijke aansprakelijkheid vraagt een eigen grond, zoals onbehoorlijk bestuur of een onrechtmatige daad.

Je kunt het kiezen van een rechtsvorm en de aansprakelijkheid van vennoten oefenen in de scenario's.