Verkeerscontrole en rijden onder invloed

Waar gaat dit over

Je staat bij een alcoholcontrole langs de weg, of je ziet 's nachts een auto rijden zonder verlichting. Je mag de bestuurder laten stoppen en laten blazen, ook als je niets vermoedt. Dat is controle. Pas als er een verdenking is, ga je over naar opsporing.

Dat verschil doet ertoe. Voor een controle heb je geen verdachte nodig. Voor de ademanalyse en het bloedonderzoek wel. Wie weigert mee te werken, pleegt zelf een strafbaar feit. En wie de controle gebruikt voor een ander doel, loopt het risico dat de rechter het bewijs niet gebruikt.

Wat de wet zegt

Het verbod

Je mag geen voertuig besturen als een stof je zo beïnvloedt dat je niet behoorlijk kunt rijden art. 8 WVW. Voor alcohol geldt ook een vaste grens. Die grens is 220 microgram per liter uitgeademde lucht, of 0,5 milligram per milliliter bloed. Voor een beginnende bestuurder en voor iemand zonder rijbewijs is de grens lager. Daar is het 88 microgram per liter adem of 0,2 milligram per milliliter bloed. Voor drugs gelden grenswaarden in het bloed die bij algemene maatregel van bestuur zijn vastgesteld. Overtreding van het verbod is strafbaar art. 176 WVW.

Stoppen en papieren laten zien

Met de opsporing van verkeersfeiten zijn onder meer de opsporingsambtenaren uit artikel 141 en 142 Sv belast art. 159 WVW. Op hun eerste vordering moet de bestuurder van een motorrijtuig stoppen art. 160 WVW. Hij moet ook zijn rijbewijs en kentekenbewijs laten zien. Zij mogen nagaan of de verkeersregels worden nageleefd. Een stopteken en andere aanwijzingen van een bevoegde ambtenaar moet de weggebruiker opvolgen art. 82 RVV. Voor deze controle hoeft er geen verdenking te zijn. De controle moet wel te maken hebben met de naleving van de verkeersregels.

Het voorlopig ademonderzoek en de speekseltest

Een opsporingsambtenaar uit artikel 141 of 142 Sv mag drie onderzoeken vorderen art. 160 WVW. Het eerste is een onderzoek van de psychomotorische functies en de oog- en spraakfuncties. Het tweede is een voorlopig onderzoek van de uitgeademde lucht. Het derde is een onderzoek van het speeksel. De plicht geldt voor de bestuurder, voor wie aanstalten maakt om te gaan rijden en voor de begeleider. Je hebt geen verdenking nodig. Wie weigert, pleegt een strafbaar feit art. 177 WVW.

De ademanalyse

Is er een verdenking dat de bestuurder het verbod heeft overtreden, dan mag de opsporingsambtenaar een ademanalyse bevelen art. 163 WVW. De bestuurder moet dan blazen in het apparaat en de aanwijzingen opvolgen. Die plicht geldt niet als blazen om bijzondere medische redenen onwenselijk is. Meestal ontstaat de verdenking door een te hoge uitslag van het voorlopig ademonderzoek. Ook de rijstijl of de geur van alcohol kan meewegen.

Het bloedonderzoek

In drie gevallen mag de opsporingsambtenaar de verdachte om toestemming voor een bloedonderzoek vragen art. 163 WVW. Dat zijn een medische reden, een ademanalyse die niet is voltooid en een vermoeden van drugs. Weigert hij toestemming, dan kan de officier van justitie of een hulpofficier van justitie een bloedonderzoek bevelen. Ook een daarvoor aangewezen politieambtenaar mag dat. De verdachte moet dan meewerken. Een arts of verpleegkundige neemt het bloed af. Kan de verdachte zijn wil niet kenbaar maken, dan geldt een aparte regeling. Met toestemming van de officier van justitie of een hulpofficier mag het bloed dan worden afgenomen. Het bloed wordt pas onderzocht als hij de kans kreeg toestemming te geven.

Weigeren

Weigeren van de ademanalyse of van het bloedonderzoek is strafbaar art. 176 WVW. Het rijbewijs wordt dan ook ingevorderd art. 164 WVW. Let op het verschil met weigeren van het voorlopig ademonderzoek of de speekseltest. Dat is een ander strafbaar feit art. 177 WVW.

Rijverbod en invordering van het rijbewijs

Blijkt uit het onderzoek of op een andere manier dat de bestuurder onder invloed niet behoorlijk kan rijden? Dan mag de opsporingsambtenaar een rijverbod opleggen art. 162 WVW. Het rijverbod duurt zolang de toestand naar verwachting duurt, met een maximum van 24 uur. De ambtenaar legt het vast in een beschikking.

Bij een hoog alcoholgehalte vordert de opsporingsambtenaar het rijbewijs in art. 164 WVW. De grens is 570 microgram per liter adem of 1,3 milligram per milliliter bloed. Voor een beginnende bestuurder is dat 350 microgram of 0,8 milligram. De officier van justitie beslist daarna of hij het rijbewijs houdt. Doet hij binnen 10 dagen niets, dan krijgt de houder het terug.

Waar het misgaat

Is het controle of opsporing? Een controle mag zonder verdenking. Heb je een verdachte voor je, dan gelden ook de waarborgen voor een verdachte.

Waarom stop je juist deze auto? De controlebevoegdheid zegt niets over de keuze van de bestuurder. De keuze mag niet alleen of vooral rusten op afkomst, geloof of nationaliteit.

Gebruik je een bevoegdheid voor het doel waarvoor die bestaat? Een bevoegdheid voor toezicht helpt je niet als je in werkelijkheid een strafbaar feit onderzoekt.

Is de persoon nog bestuurder? De vordering geldt voor de bestuurder, wie aanstalten maakt en de begeleider. Of iemand die net is uitgestapt nog bestuurder is, hangt af van de omstandigheden.

Welke test weigert hij? Weigeren van een voorlopig onderzoek valt onder een ander artikel dan weigeren van de ademanalyse of het bloedonderzoek.

Mag jij het bevel tot bloedonderzoek geven? Dat mogen alleen de officier van justitie, de hulpofficier en de aangewezen politieambtenaren.

Rechtspraak

In ECLI:NL:HR:2016:2454 ging het om een zogenoemde dynamische verkeerscontrole. De politie stopte een auto vooral om informatie over de inzittenden te krijgen. De Hoge Raad oordeelde dat de controle in beginsel rechtmatig is als die mede de verkeersregels betreft. Vordert de agent echt het rijbewijs of het kentekenbewijs, dan mag de rechter dat aannemen. De rechter kan wel ingrijpen als de selectie van de bestuurder discriminerend was.

In ECLI:NL:HR:2018:1872 controleerde de politie in een project vooral auto's met een kenteken uit Midden- en Oost-Europa. De Hoge Raad vond het oordeel dat dit niet discriminerend was, niet zonder meer begrijpelijk. Zo'n selectie kan indirect onderscheid maken naar nationaliteit. Dat kan gerechtvaardigd zijn, maar dan moet de rechter uitleggen waarom.

In ECLI:NL:HR:2020:1155 hielden agenten een auto stil in verband met eerdere woninginbraken. Zij gebruikten daarvoor de bevoegdheid van een toezichthouder uit de Algemene wet bestuursrecht. De Hoge Raad oordeelde dat die bevoegdheid niet geldt als het optreden in werkelijkheid opsporing is.

Je kunt het vorderen van een speekseltest en de stap naar het bloedonderzoek oefenen in de scenario's.